ترتيب حكمى
ترتيب حكمى : جريان احكام ترتيب بدون وجود ترتيب حقيقى / نيّت ترتيب .
عنوان ترتيب حكمى - در برابر ترتيب فعلى يا حقيقى - نخستين بار در كلمات برخى قدما در باب طهارت ، مسئلهء غسل ارتماسى مطرح شده است .
غسل به دو گونه انجام مىشود :
ترتيبى كه رعايت ترتيب حقيقى - ابتدا شستن سر ، سپس سمت راست و پس از آن سمت چپ بدن - در آن شرط است و ارتماسى كه ترتيب ياد شده در آن شرط نيست . برخى قدما گفتهاند : در غسل ارتماسى ترتيب حكمى وجود دارد .
براى ترتيب حكمى دو معنا ذكر شده است :
1 . جريان احكام ترتيب مطرح در غسل ترتيبى . غسل ارتماسى در اين معنا به منزلهء غسل ترتيبى خواهد بود و كسى كه با فرو رفتن دفعى در آب غسل ارتماسى مىكند ابتدا به طهارت سر ، سپس طرف راست و پس از آن ، طرف چپ بدن او حكم مىشود . نتيجهء آن ، اين است كه اگر جايى از سمت چپ بدن شسته نشده باشد همان قسمت را مىشويد و اگر آب به جايى از سمت راست بدن نرسيده باشد آن قسمت را همراه با سمت چپ مىشويد . چنانكه در غسل ترتيبى ، حكم چنين است . ليكن بسيارى از فقها ترتيب حكمى را باطل دانسته و در فرض ياد شده قائل به اعادهء غسل ارتماسى شدهاند . « 1 »
2 . برخى براى ترتيب حكمى معناى ديگرى ذكر كردهاند و آن عبارت است از نيّت ترتيب براى كسى كه غسل ارتماسى مىكند « 2 » ( - - ) غسل ) .
ترتيب فعلى
ترتيب فعلى : ترتيب حقيقى در برابر ترتيب حكمى ( - - ) ترتيب حكمى ) .
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام 3 / 94 - 95 ؛ العروة الوثقى 1 / 296 ؛ مستمسك العروة 3 / 88
( 2 ) . جواهر الكلام 3 / 95 .