از ضدّ آن نمىباشد و يا نهى ، مقتضى بطلان ضدّ نيست ، نيازى به بحث ترتّب نخواهد بود و ثمرهاى بر آن مترتّب نمىگردد . « 6 »
برخى گفتهاند : ثمرهء ترتّب تنها تصحيح عبادت واجب مهم در فرض ترك واجب اهمّ نيست ، بلكه بنابر قول به امكان ترتّب ، دو حكم مزاحم از قلمرو تعارض خارج مىشوند و بنابر قول به عدم امكان ، بين آن دو تعارض واقع مىشود و بايد به قواعد باب تعارض رجوع گردد . بنابر اين ، موضوع ترتّب موردى خواهد بود كه دو امر ؛ يكى به اهمّ و ديگرى به مهم تعلّق گيرد و جمع بين آن دو ممكن نباشد . « 7 »
ترتّب ايدى
- - ) تعاقب ايدى
ترتيب
ترتيب : قرار دادن هريك از چند چيزى كه بين آنها نسبت تقديم و تأخير وجود دارد در جاى خود .
از آن در بسيارى از بابها نظير طهارت ، صلات ، حج ، كفّارات ، ارث و ديات سخن رفته است .
طهارت : رعايت ترتيب در تيمّم ( - - ) تيمّم ) و اعضاى وضو ( - - ) وضو ) ، جز در مسح پاى راست و چپ ، واجب است . « 1 » رعايت ترتيب بين آن دو ، به تقديم مسح پاى راست بر چپ بنابر مشهور واجب نيست . « 2 »
در غسل ترتيبى رعايت ترتيب به تقديم سر و گردن بر ديگر اعضاى غسل ، واجب است . همچنين بنابر قول مشهور ، بين سمت راست و چپ بدن « 3 » ( - - ) غسل ) .
در غسل ميّت ( - - ) غسل ميّت ) رعايت ترتيب به شستن با آب سدر ، سپس با آب كافور و پس از آن با آب خالص ، واجب است . « 4 »
صلات : از شرايط صحّت اذان و اقامه ، رعايت ترتيب بين فصول آن دو است .
هامش
( 6 ) . محاضرات فى اصول الفقه ( مسلسل 44 ) 2 / 385 ؛ اصول الفقه 1 / 275
( 7 ) . بحوث فى علم الاصول 2 / 329 .
( 1 ) . جواهر الكلام 5 / 173
( 2 ) . 2 / 226
( 3 ) . 3 / 85 - 93
( 4 ) . 4 / 123 - 125 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 8 / 221