فقهى مطرح است ؛ امّا از ديدگاه فقهاى معاصر ، احكام صرف بر پولهاى اعتبارى جارى نيست . بر اين اساس در خريد و فروش اسكناس ، قبض در مجلس عقد شرط صحّت معامله نخواهد بود . « 17 » البتّه برخى ، جريان احكام صرف را بر پولهاى اعتبارى مطابق احتياط دانستهاند . « 18 »
در جواز و صحّت خريد و فروش اسكناس فى نفسه به ظاهر اختلافى نيست ؛ هرچند نسبت به برخى صورتهاى آن ، اختلافهايى وجود دارد . خريد و فروش دو نوع پول مانند ريال به دلار به كمتر يا بيشتر جايز و صحيح است . دادوستد يك نوع پول مانند ريال به ريال ، به صورت نقدى ( نه نسيه يا سلف ) و شخصى ( نه كلّى در ذمّه ) به شرط ترتّب غرض عقلايى بر آن ، نزد مشهور معاصران صحيح است ، مانند معاملهء پول خرد با پول درشت ، يا كهنه با نو .
بنابر قول مشهور - كه رباى معاملى ( در برابر رباى قرضى ) را تنها در طلا و نقره و اجناس پيمانهاى يا وزنى جارى مىدانند - خريد و فروش يك نوع پول به بيشتر از آن ، مثلا هزار تومان پول خرد به 1200 تومان پول درشت ، ربا ( - - ) ربا ) به شمار نمىرود ؛ زيرا پول از معدودات ( - - ) شمارشى ) است . در جواز خريد و فروش يك نوع پول به صورت نسيه ( - - ) بيع نسيه ) يا سلف ( - - ) بيع سلف ) و يا كلّى در ذمّه ( - - ) بيع كلّى ) اختلاف است . « 19 »
تعلّق زكات يا خمس به پول : معروف ميان معاصران ، عدم تعلّق زكات ( - - ) زكات ) به پول اعتبارى و تعلّق آن به پول طلا و نقره است ؛ « 20 » ليكن خمس ( - - ) خمس ) به پول اعتبارى تعلّق مىگيرد . « 21 » برخى گفتهاند : طلا و نقره به لحاظ پول قرار گرفتن آن در گذشته ، متعلّق زكات واقع شده است ؛ ازينرو ، بر آنچه در هر عصرى عنوان پول صدق مىكند ، زكات تعلّق مىگيرد . « 22 »
مضاربه با پول : مشهور نزد معاصران صحّت مضاربه ( - - ) مضاربه ) با پول اعتبارى همچون طلا و نقره است . « 23 »
هامش
( 17 ) . تحرير الوسيلة 2 / 614 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 2 / 55 - 56 ؛ منهاج الصالحين ( سيد محمد روحانى ) 2 / 61 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 2 / 76 ؛ هداية العباد ( صافى ) 1 / 331 ؛ كلمة التقوى 4 / 145
( 18 ) . توضيح المسائل ( منتظرى ) / 362
( 19 ) . تكملة العروة 1 / 48 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 613 - 614 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 2 / 54 - 55 ؛ بحوث فقهية / 84 - 85 ؛ مجمع المسائل 2 / 37 ؛ توضيح المسائل ( اراكى ) / 553 ؛ المسائل المستحدثة / 30 - 35 ؛ منهاج الصالحين ( سيد محمد روحانى ) 2 / 59 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 1 / 445
( 20 ) . مجمع المسائل 1 / 410 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 614 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 2 / 56 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 2 / 76 ؛ كلمة التقوى 4 / 468
( 21 ) . توضيح المسائل مراجع 2 / 13 - 19 م 1751 - 1762 ؛ صراط النجاة 1 / 155
( 22 ) . فقه الإمام جعفر الصادق 2 / 76
( 23 ) . تحرير الوسيلة 2 / 614 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 2 / 125 ؛ منهاج الصالحين ( سيد محمد روحانى ) 2 / 140 ؛ منهاج الصالحين ( سيستانى ) 2 / 177 ؛ توضيح المسائل ( بهجت ) / 335 ؛ توضيح المسائل ( منتظرى ) / 381 ؛ كلمة التقوى 4 / 365 .