عيار ( پولى كه ارزش آن به عنوان يك كالا در اهداف غير پولى ، معادل ارزش آن در اهداف پولى بود ) رايج بود .
در تكامل پول كالايى تمام عيار ، پول تمام عيار نماينده پديد آمد ؛ پول نماينده ، پول كاغذى يا سكههايى جز طلا و نقره است با پشتوانهء طلا و نقره كه قابليت تبديل به آن دو را داشت . پول كاغذى در نظام پولى تمام عيار نماينده ، معادل سكههاى تمام عيار است . به عبارت ديگر دارندهء پول نماينده ، طلبكار همان پشتوانه است .
پول نماينده ، زمينهساز پيدايى پول اعتبارى شد ؛ پولى كه ارزش كالايى ناچيز دارد و به تعبير ديگر ، ارزش غير پولى آن كمتر از ارزش پولى آن است .
پول اعتبارى سه نوع است : 1 . پول حكمى كه به حكم دولت مىتواند در پرداختها به كار گرفته شود .
پولهاى كاغذى و مسكوك كنونى ، پول حكمى هستند .
2 . پول تحريرى يا پول سپرده كه نهادهاى اقتصادى سپردهپذير آن را منتشر مىكنند و پشتوانهء آن ، بدهيهاى نگهدارى شده نزد نهاد منتشركنندهء آن است .
سپردهگذار مىتواند براى پرداخت بهاى كالا و خدمات چك بنويسد . پول تحريرى در واقع حوالهاى است براى دريافت پول حكمى .
3 . پول الكترونيكى كه افراد به وسيلهء علائم الكترونيكى ، سپردهگذارى يا خريد مىكنند و در دهههاى اخير رايج شده است . از مزاياى پول الكترونيكى ، تسهيل انتقال موجودى پول حكمى از حسابى به حسابى ديگر است . « 1 »
در متون اسلامى ، از جمله در منابع فقهى با واژههايى چون ثمن ، درهم ، دينار ( - - ) دينار ) ، ذهب ، فضّه ، نقد و جز اينها به مفهوم پول اشاره شده است و در قرآن كريم ، واژهء ورق به معناى نقره آمده است . « 2 » در احاديث نيز از دينار و درهم ، بسيار سخن رفته است . سخن در اين مقاله دربارهء پول اعتبارى است . از پول كالايى فلزى ( طلا و نقره ) در مقالهء نقدين ( - - ) نقدين ) سخن گفته خواهد شد .
پول اعتبارى از عناوين جديد است كه در بخش مسائل مستحدثه و نيز پاسخ به استفتائات از احكام آن سخن گفته شده است .
هامش
( 1 ) . دانشنامه جهان اسلام 5 / 796 - 797
( 2 ) . كهف / 19