فرع اين است : شخصى - مثلا - نسبت به خانهاى كه تحت تصرّف ديگرى است ، براى خود و برادر غايبش به عنوان ارث پدرشان ادّعاى مالكيت مىكند و بيّنهء كامل مىآورد .
در اينكه مراد از بيّنهء كامل چيست ، ديدگاهها مختلف است . گروهى گفتهاند :
مراد ، بيّنهاى است كه با ميّت و خانوادهء او آشنايى ديرينه دارد . خواه مفاد شهادت ، شهادت به نفى باشد ، بدينگونه كه براى ميّت وارثى جز آن دو نيست و يا اينگونه نباشد . برخى ديگر گفتهاند : مراد ، بيّنهء آشنايى است كه شهادت به نفى وارث بجز آن دو مىدهد . بنابر تعريف نخست ، بيّنهء كامل دو فرد خواهد داشت . البتّه اختلاف ياد شده در مراد از بيّنهء كامل ثمرهء فقهى ندارد ؛ چه اينكه اختلافى در حكم ايجاد نمىكند .
در فرع فوق اگر بيّنهء كامل به نفى وارثى جز آن دو ، شهادت دهد ، نيمى از خانه به مدّعى داده مىشود و در نصف ديگر اختلاف است كه تا آمدن فرد غايب در دست ذى اليد ( - - ) ذواليد ) باقى مىماند يا از او گرفته و به امينى سپرده مىشود . « 1 » البتّه در شهادت به نفى ، شهادت قطعى لازم نيست و شهادت بدينگونه : « براساس آنچه مىدانيم وارثى جز آن دو نيست » كفايت مىكند . « 2 »
اگر بيّنه به نفى شهادت ندهد ، حاكم شرع از تحويل خانه به مدّعى خوددارى مىورزد تا از وارثان احتمالى - در حدّى كه اگر وارثى مىبود معلوم مىشد - جستوجو كند و پس از يأس از آن ، نصف خانهء ياد شده را به مدّعى مىدهد . البتّه در وجوب گرفتن ضامن يا كفيل از مدّعى از باب احتياط ، بحث است . چنانكه در صورت فرض بر بودن وارث و عدم آن نيز ، مباحثى مطرح است كه در كتب تفصيلى آمده است . « 3 » ( - - ) بيّنه )
بيّنهء متشبّث
- - ) بيّنهء داخل
بيّنهء معدّل
- - ) بيّنهء تعديل
بيّنهء نفى
- - ) شهادت نفى
بيّنه و يمين ؛ قاعده
- - ) قاعدهء بيّنه و يمين
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام 40 / 507
( 2 ) . 508 - 509
( 3 ) . 510 - 512 .