حكم تكليفى : اعتكاف در اصل شرع ، مستحب است ، امّا به وسيلهء نذر ، عهد ، قسم و شرط ضمن عقد لازم مانند اجاره و مانند آن ، واجب مىشود . « 1 » با فضيلتترين زمان براى اعتكاف ، ماه مبارك رمضان به ويژه دههء آخر آن است . « 2 »
شرايط : عقل ، اسلام ، قصد قربت ، سه روز يا بيشتر روزه گرفتن ، در مسجد به جا آوردن ، باقى ماندن در مسجد و از آن خارج نشدن ، اذن مولا براى مملوك و اذن شوهر براى زن و اذن پدر و مادر براى فرزند در صورت اذيّت شدن پدر و مادر ، شرايط صحّت اعتكاف است .
در اين كه اعتكاف در هر مسجدى صحيح است يا تنها در مسجد جامع شهر و يا تنها در مساجد چهارگانه ( مسجد الحرام ، مسجد النّبى ، مسجد كوفه و مسجد بصره ) كه پيامبر يا امامان معصوم عليهم السّلام در آنها نماز جماعت يا جمعه اقامه كردهاند - اختلاف است ؛ هر چند قول اخير به مشهور نسبت داده شده است . « 3 » همچنين بر شرط بودن ايمان ( - - ) ايمان ) در صحّت همهء عبادتها از جمله اعتكاف ، ادّعاى اجماع شده است . « 4 »
احكام : در روزهء اعتكاف ، قصد اعتكاف شرط نيست ، بلكه روزهء ماه رمضان يا روزهء نذرى و مانند آن نيز كفايت مىكند . « 5 » در صورت صحيح نبودن روزه - به جهت زمان مانند اعياد قربان و فطر و يا به جهت شخص مانند حائض ، نفساء ، بيمار و مسافر - اعتكاف نيز صحيح نيست . « 6 » شبهاى دوم و سوم از سه روز اعتكاف ، جزء مدّت اعتكاف است و به قول مشهور ، شب اول جزء آن نيست . از اين رو ، مدّت اعتكاف از طلوع فجر روز اول تا غروب روز سوم است . « 7 »
ناتمام گذاشتن اعتكاف واجب ، در صورتى كه وقتش معيّن باشد ، جايز نيست ، امّا در اين كه ناتمام گذاشتن چنين اعتكافى ، در صورتى كه وقتش معيّن نباشد ، و نيز ناتمام گذاشتن اعتكاف مستحب ، به طور مطلق جايز است يا به طور مطلق جايز نيست و يا
هامش
1 و 2 العروة الوثقى 2 / 246 .
( 3 ) جواهر الكلام 17 / 161 - 173 .
( 4 ) 15 / 63 و مستمسك العروة 8 / 539 .
( 5 ) مستند الشيعة 10 / 545 .
( 6 ) 546 .
( 7 ) 547 - 549 و جواهر الكلام 17 / 166 - 168 .