شبههء غير محصوره : اگر اشتباه در عدد غير محصور باشد مانند اشتباه يك ظرف غصبى يا نجس ميان هزاران ظرف كه به طور معمول مورد استفادهء انسان نيستند به قول مشهور ، اثرى بر اين علم اجمالى مترتّب نيست و حكم شك را دارد . بنابراين ، اجتناب واجب نيست . « 1 »
شبههء محصوره : اشتباه اگر در عدد محصور باشد - مانند اشتباه يك ظرف نجس ميان ده ظرف - آثارى دارد كه بر حسب موارد اشتباه بدان اشاره مىشود :
1 . اشتباه نجس با پاك : اگر ظرف آب پاك با ظرف آب نجس مشتبه گردد ، به قول مشهور ، در آنچه مشروط به طهارت است مانند وضو ، اجتناب از همهء مصاديق شبهه واجب است . « 2 »
اگر يكى از دو ظرف آب مشتبه بين طهارت و نجاست بريزد ، وضو و غسل با ديگرى جايز نيست و چنانچه شخص جز آن دو ، آب ديگرى نداشته باشد ، بايد براى نماز تيمّم كند . « 3 »
در صورت اشتباه خاك پاك با نجس و انحصار خاك در آن دو ، واجب است شخص با هر دو تيمّم كند . « 4 »
چنانچه لباس نجس با لباس پاك مشتبه شود و شخص لباس ديگرى نداشته باشد ، اگر مصاديق شبهه دو تا باشد ، به قول مشهور ، بايد با هر كدام يك نماز بخواند ، امّا اگر مصاديق شبهه بيشتر باشد ، بايد نماز را يكى بيشتر از شمار لباس نجس تكرار كند تا يقين به خواندن نماز در لباس پاك حاصل شود ، مگر آن كه وقت نماز تنگ باشد . در اين صورت ، اختلاف است كه آيا بايد بدون لباس ( عريان ) نماز خوانده شود يا تكرار نماز در هر يك از لباسها به قدر ممكن واجب است . اگر فقط به اندازهء يك نماز وقت دارد ، همان نماز با يكى از لباسها كفايت مىكند . « 5 »
2 . اشتباه حلال با حرام : اگر خاك مباح با غصبى اشتباه شود ، تيمّم به هيچ يك از آن دو جايز نيست و اجتناب از هر دو واجب است . « 6 »
اگر انسان با حيوانى آميزش كند ، چنانچه آن حيوان در ميان چند حيوان ديگر مشتبه شود ، در صورت امكان ، بايد آنها را به دو بخش مساوى تقسيم كرد و قرعه زد و اين كار را تكرار كرد تا آن كه يكى باقى بماند . آنگاه احكام حيوان
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 1 / 303 و العروة الوثقى 1 / 51 .
( 2 ) جواهر الكلام 1 / 290 و 298 .
( 3 ) 300 و العروة الوثقى 1 / 52 .
( 4 ) العروة الوثقى 1 / 490 .
( 5 ) جواهر الكلام 6 / 241 - 246 .
( 6 ) العروة الوثقى 1 / 490 .