احكام مختلف كه به يك موضوع تعلّق دارند . « 1 » از آن به « استيناس » نيز تعبير مىشود .
استدلال به اشباه و نظاير براى اثبات حكم به صرف شباهت و همانندى ، قياس و از نظر فقهاى اماميّه باطل است ( - - ) قياس ) ، ليكن فقها جهت بهتر فهميدن حكم از دليل و نزديك شدن ذهن به واقع ، از آن در فقه استدلالى بسيار بهره گرفتهاند . « 2 » برخى فقيهان كتابى مستقل در موضوع اشباه و نظاير تدوين كردهاند مانند « نزهة الناظر فى الجمع بين الاشباه و النظائر » تأليف يحيى بن سعيد حلّى ( متوفاى 689 ه . ق ) .
اشتباك نجوم
اشتباك نجوم : نمايان شدن انبوه ستارگان .
از آن به مناسبت در باب صلات سخن رفته است .
زمان مغرب ، پس از محو سرخى پديد آمده در سمت مشرق و پيش از نمايان شدن انبوه ستارگان است . طبق برخى روايات ، اشتباك نجوم ، پايان وقت فضيلت نماز مغرب است و تأخير بدون عذر آن تا زمان ظاهر شدن انبوه ستارگان ، مكروه و تأخير آن به قصد اين كه وقت فضيلت مغرب ، هنگام اشتباك است ، حرام مىباشد . « 1 »
اشتباه
اشتباه : مردّد شدن چيزى ميان چند چيز .
موارد اشتباه يا همراه علم اجمالى است و يا بدون آن . اشتباه در صورت دوم ، به شك بازمىگردد ( - - ) شك ) . موضوع سخن در اين جا اشتباهى است كه همراه با علم اجمالى باشد ( - - ) علم اجمالى ) . از اين موضوع در بابهاى مختلف از جمله طهارت ، صلات ، جهاد ، صيد و ذباحه ، اطعمه و اشربه و ارث سخن رفته است .
اقسام : افراد مورد اشتباه يا محصور است و يا غير محصور . از اوّلى به شبههء محصوره ( - - ) شبههء محصوره ) و از دومى به شبههء غير محصوره ( - - ) شبههء غير محصوره ) تعبير مىشود .
هامش
( 1 ) مسائل العويص / 3 .
( 2 ) الحدائق الناضرة 7 / 237 و جواهر الكلام 4 / 343 .
1 وسائل الشيعة 4 / 176 - 177 و 187 ؛ جواهر الكلام 7 / 151 و رياض المسائل 3 / 64 .