مىتواند عقد را فسخ كند ؛ هر چند برخى با اين استدلال كه با امكان و احتمال بچّهدار شدن در آينده ، نمىتوان به نازايى علم پيدا كرد ، فسخ عقد را جايز ندانستهاند . « 1 »
استيلاد به معناى دوم ، خود ، بابى از ابواب فقه است و از آن در اين باب و نيز بابهاى تجارت ، وصيّت ، طلاق ، ارث و قصاص به مناسبت سخن رفته است .
حكم : استيلاد امرى مشروع و موجب محدود شدن اختيارات مولا دربارهء كنيز است .
شرايط : استيلاد ( امّ ولد شدن كنيز ) با وجود سه شرط تحقّق مىيابد :
1 . فرزندى را كه كنيز باردار شده ، آزاد باشد نه برده . « 2 » بنابراين ، اگر فردى به شرطى با كنيز ازدواج كند كه فرزند ، مملوك مولاى او باشد و سپس بعد از ازدواج و طلاق كنيز ، مالك آن كنيز شود ، يا مالك كنيز ، برده باشد ، آن كنيز ، امّ ولد نيست . « 3 »
2 . كنيز در ملك مولا از او باردار شود . « 4 » بنابراين ، اگر شخص آزادى با كنيز ديگرى ازدواج و او را باردار كند و آنگاه مالك او شود ، به قول مشهور ، كنيز ، امّ ولد نيست . « 5 »
3 . باردار شدن كنيز هر چند به صورت انعقاد نطفه . بنابراين ، هرگاه نطفه منعقد گردد ، كنيز ، امّ ولد محسوب مىشود و فروختنش جايز نيست . چنانچه باردارى كنيز معلوم نباشد و مولا او را بفروشد ، سپس معلوم گردد كه كنيز هنگام فروختن باردار بوده معامله باطل است . باردارى كنيز در صورت مشتبه بودن ، با شهادت چهار زن از اهل خبره ثابت مىگردد . « 6 »
احكام : امّ ولد از آن جهت كه برده است احكام برده را دارد ، ( - - ) بردگى ) و از آن جهت كه امّ ولد است احكام زير را دارد ، مگر آن كه فرزندش در حيات مولا بميرد كه در اين صورت ، از امّ ولد بودن خارج مىشود . « 7 »
1 . آزادى امّ ولد : مادامى كه مولا زنده است ، امّ ولد برده است ، امّا پس از مرگ وى ، از سهم ارث فرزند خود آزاد مىشود و اگر فرزند به دليل وجود مانعى از ارث محروم شود ، امّ ولد همچنان برده مىماند . « 8 »
هامش
( 1 ) قواعد الاحكام 3 / 71 ؛ جواهر الكلام 30 / 383 و مهذّب الاحكام 25 / 143 .
( 2 ) جواهر الكلام 34 / 372 .
( 3 ) 373 .
( 4 ) 372 .
( 5 ) 373 .
( 6 ) 372 و 376 .
( 7 ) 378 .
( 8 ) 377 .