ضرورت حكم ضرورى براى او معقول و منطقى باشد به صرف انكار ، حكم به كفر وى نمىشود . « 7 »
شرايط : شرايط عمومى تكليف يعنى عقل ، بلوغ ، قصد و اختيار در تحقّق ارتداد نيز معتبر است . بنابراين ، بر ارتداد ديوانه ، غير بالغ ، غافل ، كسى كه در خواب است ، سهو كننده ، بيهوش و مكره مانند گفتن كلمات كفرآميز از روى تقيّه ، اثرى مترتّب نيست . « 8 » اگر مرتدّ ادّعاى اكراه كند ، در صورتى كه ادّعاى او با شواهدى تأييد گردد ، اين ادّعاى از او پذيرفته مىشود . « 9 »
راههاى اثبات : ارتداد با اقرار ( - - ) اقرار ) ، بيّنه ( - - ) بيّنه ) و صدور رفتار يا گفتار بيانگر ارتداد ، ثابت مىشود . « 10 »
اقسام مرتدّ : مرتدّ دو گونه است :
فطرى ( - - ) مرتدّ فطرى ) و ملّى ( - - ) مرتدّ ملّى ) .
احكام : احكام ارتداد از اين قرار است :
1 . توبهء مرتدّ : توبهء مرتدّ ملّى اعم از زن و مرد و نيز زن مرتدّ فطرى پذيرفته مىشود « 11 » ، ليكن در قبول توبهء مرد مرتدّ فطرى اختلاف است . قول عدم قبول توبهء وى به مشهور نسبت داده شده است .
برخى بين احكامى كه در شريعت بدان تصريح شده مانند وجوب اعدام كردن او ، وجوب جدا شدن همسرش از وى و تقسيم دارايى او بين ورثه و غير آن از ساير احكام مانند طهارت بدن و جواز ازدواج با زن مسلمان ، تفصيل داده و توبهء وى را نسبت به قسم اول از احكام مورد قبول ندانستهاند يعنى توبه اثرى در رفع آن احكام ندارد بر خلاف قسم دوم از احكام كه توبه قبول است . « 12 »
2 . نجاست و طهارت مرتدّ : ارتداد موجب نجاست مرتدّ مىشود ، ليكن مرتدّ ملّى و نيز مرتدّ فطرى - بنا بر قول به پذيرش توبهء او - و زن مرتدّ اعم از ملّى و فطرى ، در صورت توبه و بازگشت به اسلام ، پاك مىشوند . « 13 »
3 . عبادتهاى مرتدّ : بر مرتدّ واجب است پس از توبه ، نمازهاى فوت شده در دوران ارتداد ، بلكه عبادتهاى انجام ندادهء ديگر مانند روزه و حج را قضا كند .
در حكم ياد شده تفاوتى ميان مرتدّ ملّى
هامش
( 7 ) جواهر الكلام 6 / 49 .
( 8 ) 41 / 609 .
( 9 ) 610 .
( 10 ) 600 .
( 11 ) 611 - 613 .
( 12 ) 605 .
( 13 ) 6 / 293 - 298 و العروة الوثقى 1 / 141 .