اقسام : اذان به اذان اعلام و اذان نماز تقسيم مىشود . اذان نماز نيز يا اذان نماز جماعت است يا اذان نماز فرادا .
حكم تكليفى : بحثى در مشروعيّت اذان براى نمازهاى يوميّه اعم از ادا و قضا نيست ، ليكن در وجوب و استحباب آن اختلاف است . بيشتر فقها قائل به استحباب آن هستند . اذان براى غير نمازهاى واجب يوميّه ، مشروعيّت ندارد ، ليكن گفتن آن در گوش راست نوزاد در روز تولد يا پيش از افتادن ناف وى ، در بيابان هنگام ترس از جنّيان ، در گوش كسى كه چهل روز گوشت نخورده و نيز در گوش انسان تندخوى و نيز حيوان چموش ، مستحب است . « 4 »
شرايط صحّت : نيّت ( قصد قربت ) ، دخول وقت نماز ، ترتيب و موالات بين جملات به معناى فاصلهء طولانى بين آنها نينداختن ، به زبان عربى و درست خواندن ، از شرايط صحّت اذان براى نماز است . « 5 »
آداب : رو به قبله اذان گفتن ، وقف بر آخر هر جمله ، فاصله انداختن ميان اذان و اقامه به دو ركعت نماز يا سجده و يا يك گام به جلو برداشتن ، صحبت نكردن بين جملات و بلند كردن صدا براى مرد ، از آداب اذان نماز است . « 6 »
اقتصار ( - - ) تخفيف ) در اذان : مسافر و كسى كه عجله دارد ، مىتواند جملات اذان را يك بار بگويد . براى زن نيز جايز است به تكبير و شهادتين ، بلكه تنها به شهادتين اذان بسنده كند . « 7 »
سقوط اذان : اذان در اين موارد ساقط است :
1 . براى قضاى نمازهاى يوميّه جز نخستين نمازى كه مىگزارد .
2 . اذان نماز عصر براى كسى كه در روز جمعه يا عرفه در عرفات ، نماز جمعه يا ظهر را با اذان و اقامه گزارده و بخواهد ميان آن دو جمع كند .
3 . اذان نماز عشا در صورت جمع آن با نماز مغرب براى كسى كه شب عيد قربان در مزدلفه ( - - ) مزدلفه ) نماز مغرب را با اذان و اقامه خوانده است . « 8 »
در اين كه سقوط در موارد ياد شده به نحو عزيمت به معناى حرمت اذان گفتن
هامش
( 4 ) 601 - 602 .
( 5 ) 608 - 609 .
( 6 ) 609 - 610 .
( 7 ) 602 - 603 .
( 8 ) 603 - 604 .