واجب ، و برخى - مانند نزدن سيلى به صورت ، بيش از اندازهء توان بار نكردن و راه نبردن ، و پشت حيوان را مجلس حرف زدن با ديگران قرار ندادن - مستحب است . « 6 »
حيواناتى كه در حرم مكّه و مدينه زندگى مىكنند ، حرمت دارند . از اين رو ، شكار آنها جايز نيست . البته برخى ، شكار حيوانات حرم مدينه را مكروه شمردهاند « 7 » ( - - ) حرم ) .
3 . گياه : درختان و گياهان حرم مكّه محترمند و بريدن و كندن آنها جايز نيست « 8 » و به قول مشهور ، در صورت قطع درخت ، كفّاره ثابت است . « 9 » همچنين درختان حرم مدينه محترمند ، امّا در حرمت يا كراهت بريدن آنها اختلاف است . البته بنا بر قول به حرمت ، بريدن درخت موجب ثبوت كفّاره نيست . « 10 »
4 . جماد : برخى اشياء مانند كعبه ، قرآن ، كتابهاى دعا و روايات معصومان عليهم السّلام ، تربت امام حسين عليه السّلام ، ضريح مقدّس معصومان و آنچه در مشاهد مشرّفه از آن ايشان است ، در شريعت اسلام محترم است . از اينرو ، نجس كردن آنها حرام ، و زدودن نجاست از آنها واجب است . « 11 »
همچنين برخى مكانها مانند مساجد به ويژه مسجد الحرام ، و مسجد النّبى صلّى اللّه عليه و آله ، حرم مكّه و مدينه ، مشاهد مشرّفه و برخى زمانها مانند ماه رمضان ، ماههاى حرام ( رجب ، ذى قعده ، ذى حجّه و محرّم ) و روز جمعه حرمت دارند . از اين رو ، مجازات دنيوى و عقوبت اخروى گناه در اين مكانها و زمانها بيشتر « 12 » و مقدار ديه ( - - ) ديه ) در برخى مانند ماههاى حرام افزايش مىيابد . « 13 »
ب - افعال محترم : عمل انسان آزاد ( - - ) آزادى ) و محترم ، احترام دارد و اگر كسى شخصى را براى انجام كارى اجير كند ، بايد اجرت كار او را بپردازد و در صورت نپرداختن ، ضامن است . « 14 »
نسب « 15 » ( - - ) نسب ) و عدّه ( - - ) عدّه ) با وطى محترم ( عمل نزديكى حلال ) ثابت مىگردد « 16 » ( - - ) آميزش ) .
هامش
( 6 ) وسائل الشيعة - 11 / 478 و جواهر الكلام 5 / 115 - 116 .
( 7 ) جواهر الكلام 20 / 78 و 294 .
( 8 ) 18 / 412 .
( 9 ) 20 / 425 .
( 10 ) 77 و 79 .
( 11 ) العروة الوثقى 1 / 90 - 91 و جواهر الكلام 2 / 51 - 52 .
( 12 ) جواهر الكلام 41 / 373 - 374 .
( 13 ) 43 / 26 - 29 .
( 14 ) العروة الوثقى 2 / 638 و جواهر الكلام 27 / 47 و 77 .
( 15 ) جواهر الكلام 29 / 243 و 260 .
( 16 ) 32 / 211 .