از احترام به مناسبت در بابهاى بسيارى مانند طهارت ، حج ، جهاد ، تجارت ، مضاربه ، مزارعه ، عاريه ، نكاح ، طلاق ، حدود و ديات سخن رفته است .
چيزهاى محترم را مىتوان در دو دستهء ذوات و افعال قرار داد :
الف - ذوات محترم : ذوات محترم خود ، به انسان ، حيوان ، گياه و جماد تقسيم مىشود :
1 . انسان : در شريعت اسلام ، حرمت انسان يا اصلى است يا عرضى . حرمت اصلى از آن مسلمان و مؤمن و ناشى از طهارت و قداست ذاتى آنان است كه در پرتو پذيرش اسلام و ايمان به دست مىآيد . البته اين حرمت نيز بر حسب مراتب ايمانى و درجات علم و تقوا متفاوت است . بنابراين ، حرمت انبيا ، اوصيا و انسانهاى كامل بيش از ديگران مىباشد .
كافران حرمت اصلى ندارند و تنها به سبب عقد ذمّه ( - - ) اهل ذمّه ) ، امان ( - - ) امان ) و هدنه ( - - ) آتشبس ) از حرمت عرضى برخوردار مىشوند و تا هنگامى كه پيمان را نشكسته يا مدّت آن تمام نشده ، پايدار است . « 1 »
جان ، آبرو ( - - ) آبرو ) و مال انسان محترم ، داراى حرمت ، و ارج نهادن به آنها واجب است . « 2 » احترام جان انسان محترم خواه اصلى و خواه عرضى آسيب نرساندن به آن است ؛ با اين تفاوت كه در حرمت اصلى ، افزون بر آسيب نرساندن ، حفظ جان و دفاع از آن نيز واجب است . « 3 »
همچنين پيكر بىجان مسلمان مانند زندهء او محترم است . از اين رو ، غسل ، كفن و دفن آن واجب ، و آنچه مانند نبش قبر كه موجب هتك حرمت آن شود ، حرام است . « 4 » حكم آبرو و مال انسان محترم ، همچون حكم جان او است ، يعنى تعرّض به آنها حرام است ؛ و نسبت به آبرو حفظ و دفاع از آن واجب است . « 5 »
2 . حيوان : حيواناتى كه انسان از آنها براى خوردن ، سوارى ، باركشى ، حفاظت گلّه يا باغ استفاده مىكند ، محترمند و بر صاحب خود حقوقى دارند كه برخى - مانند آب و علف دادن
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 23 / 324 و 21 / 81 و 277 .
( 2 ) 27 / 195 .
( 3 ) 5 / 114 - 118 و 21 / 16 .
( 4 ) 4 / 82 .
( 5 ) 21 / 16 .