علوم مورد بحث قرار گرفته است و بويژه در منطق و رياضيات پژوهش درباره قضاياى وراء ادامه دارد . زبان وراء رياضيات ، رياضيات وراء
( metamathematics )
و زبان وراى منطق ، منطق وراء
( metalogic )
نام گرفته است . اكنون قضاياى وراء در اكثر علوم مورد بحث و مداقه قرار گرفته است و محققان سعى مىكنند كه قضاياى وراء را در هر علمى مشخص و اثبات كنند و آنگاه رابطهء منطقى ميان قضاياى هر علمى را با قضاياى وراى آن نشان دهند . اگر در چنين كارى توفيق يافتند ، درستى و يا به اصطلاح عدم تعارض آن علم
( consistency )
را اثبات كردهاند . آنچه از نظر ما حائز اهميت است اين است كه اصول و مبادى هر نظريهاى مربوط به خود آن نظريه نيست بلكه با نظريه وراء آن و در نتيجه با زبان وراء آن ارتباط دارد .
براى هر نظريهاى زبان خاصى به كار برده مىشود كه زبان آن نظريه نام دارد و آن را
object language
يا زبان اشياء مىنامند ولى اين زبان براى بيان قضاياى نظريه ماوراء يا متاتئورى كافى نيست بلكه متاتئورى به زبان خاص ديگرى نياز دارد كه آن را زبان وراء
( metalanguage )
مىگويند . قضايائى هم كه در نظريه و در نظريه ماوراء به كار برده مىشود با يكديگر تفاوت دارد . قضاياى يك نظريه قضاياى سادهاى دربارهء اشياء مورد بحث در آن نظريه است ولى قضاياى يك متاتئورى يا نظريه وراء ، قضاياى ماوراء و قضايائى دربارهء قضاياست . مثلا برخى از قوانين فيزيك درباره طبيعت يعنى دربارهء اشياء مشخصى است كه در طبيعت وجود دارد و برخى ديگر از قوانين فيزيك درباره طبيعت نيست بلكه قوانينى دربارهء قوانين طبيعت يا به تعبير ديگر قضاياى وراء است .
حال كه فرق ميان نظريه و نظريه ماوراء ، زبان و زبان ماوراء