- چرا به كار بردن واژههاى « الرحمن الرحيم » در آغاز همهء امور در شريعت اسلام تأكيد شده است ؟
به راستى كه اين واژهها نخستين وصف و صفتى هستند كه براى خداوند متعال ذكر مىشوند ، با آن كه خداوند متعال داراى همهء صفات عليا و اسماى حسنى است ، واژههاى « الرحمن » و « الرحيم » در آغاز همه قرار گرفته است .
دامنهء اين بحث خيلى گسترده است .
رحمت الهى در جهان ، اساس هر چيزى است . همهء فيوضات و نعمتها رحمت الهى هستند . نخستين فيضى كه خداوند متعال عنايت كرده ، فيض وجود است كه همهء نعمتها بر اصل وجود متفرّع هستند . پس رحمت الهى به توسّط ائمّه عليهم السلام به مردم مىرسد و اگر اين رحمت را به معناى گستردهء آن بگيريم كه در رأس همه امور باشد ، اصل هستى موجودات و تمام آن چه بر هستى متفرّع است ، به واسطهء ائمّه عليهم السلام و به بركت آنان خواهد بود .
بزرگانى از علما چنين عقيدهاى داشتند . جدّ ما آقاى ميلانى از استادش محقق اصفهانى رحمه اللَّه اين گونه نقل مىكرد كه ائمّه عليهم السلام فاعل « ما بهِ الوجود » هستند و خداى سبحان فاعل « ما مِنه الوجود » است كه اين عبارت ، در حاشيهء ايشان بر كتاب مكاسب نيز آمده است . « 1 » سپس - بنابر آن چه گفته شد - بحث مىشود : آيا تأثير ائمّه عليهم السلام براى نعمتهاى الهى و فيوضات ربّانى ، مجرّد وساطت است يا وجود امام نقش ديگرى نيز دارد ؟
براى نمونه ، باران رحمت الهى است - كه در عرف عام مردم نيز گفته مىشود - كه بىترديد از جانب خداوند نازل مىشود . قرآن مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . حاشية المكاسب : 2 / 381 ، صد و ده پرسش از آيت اللَّه ميلانى رحمه اللَّه : 241 .