اهل كتاب و به ويژه يهوديان نقل و در لابلاى كتب مسلمانان وارد شده است .
فراگيرى مطالب يهوديان و نقل حرفهاى آنها در بين مسلمانان در عصر حيات رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله نيز اتفاق افتاده است . برخى از اصحاب بدون اجازه و رضايت پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله با يهوديان ارتباط داشتند و نزد آنها تورات مىخواندند . بر اساس برخى نقلها عمر در مواردى مطالبى از تورات را نزد رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله نقل كرد كه اين كار عكس العمل شديد پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله را در پى داشت .
آن چه تأمل بيشترى مىطلبد ، تسلط برخى از صحابه به زبان عبرى است . امّا زيد بن ثابت كه در زمان سقيفه و پس از آن در جمع قرآن و امورات حكومتى نقش اساسى و پستهاى كليدى داشته است ، چون يهودىزاده بود به زبان عبرى مسلط بود ، دستگاه حاكم كه خواسته اصل وى را مخفى كند كوشيده تا تسلط زيد به زبان عبرى را توجيه كند . از اين رو در نقلها آوردهاند كه وى به دستور رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله زبان عبرى را در مدتى كمتر از پانزده روز فرا گرفت ! « 1 »
اما توجه به دو نكتهء بسيار مهم براى دستيابى به حقيقت در اين موضوع راهگشاست اول : اين كه فراگيرى زبان بيگانه در حدّى كه انسان به خواندن و نوشتن آن زبان تسلط يابد مدت طولانى مىخواهد و نكتهء دوم : اين كه يهوديان هرگز زبان عبرى آموزش نمىدادند مگر به هم پيمانان خود .
اين شواهد و قرائن حاكى از نفوذ يهود در بين مسلمانان است . در اثر اين نفوذ مطالب بسيارى از اسرائيليات وارد منابع و متون اسلامى گرديد . چنان كه اشاره شد يكى از كسانى كه در ورود اين مطالب در جوامع روايى مسلمانان نقش داشته ، عبداللَّه بن عمرو بن عاص است به طورى كه سيوطى مىگويد :
هامش
( 1 ) . الطبقات الكبرى : 2 / 358 .