ربا
( مسأله 1703 ) رباخوارى حرام است و آن بر دو گونه است :
نخست رباى در قرض كه در بحث قرض خواهد آمد .
دوم رباى در معامله است و آن اين است كه مقدارى از جنسى را كه با وزن يا پيمانه مىفروشند به زيادتر از همان جنس بفروشد ، مثلًا يك من گندم را به يك من و نيم بفروشد ، در روايات اسلامى مذمّت از ربا بسيار شده است و از گناهان بسيار بزرگ محسوب مىشود .
احكام رباى معاوضى
( مسأله 1704 ) هر گاه يكى از آن دو جنس ، معيوب و ديگرى سالم ، يا يكى مرغوب و ديگرى نامرغوب باشد ، يا به خاطر جهات ديگر تفاوت قيمت داشته باشد ، مثل اين كه ده كيلو گندم مرغوب يا سالم را بدهد ، و پانزده كيلو نامرغوب يا ناسالم را بگيرد به آن « رباى معاوضى » مىگويند ، و حرام است ؛ بنابر اين ، اگر طلاى ساخته را بدهد و بيشتر از آن طلاى نساخته بگيرد ، يا مس ساخته را بدهد و بيشتر از آن مسهاى شكسته را بگيرد ، يا برنج درجه يك بدهد و بيشتر از آن درجه دو و سه بگيرد همه ربا و حرام است و همچنين اگر اضافهاى از غيرجنس آن بگيرد مثل اين كه ده كيلو گندم مرغوب را بدهد و ده كيلو گندم نامرغوب به اضافه ده تومان پول بگيرد آن هم ربا و حرام است ، بلكه اگر چيزى زيادتر نگيرد ولى شرط كند خريدار كارى براى او انجام دهد آن نيز ربا و حرام است .
( مسأله 1705 ) هر گاه كسى كه مقدار كمتر را مىدهد جنس ديگرى به آن اضافه كند مثلًا ده كيلوگندم به اضافه يك متر پارچه را به پانزده كيلوگندم بفروشد اشكال ندارد ، همچنين اگر به هر دو طرف چيز ديگرى اضافه كنند .
( مسأله 1706 ) جنسهايى را كه با وزن و پيمانه نمىفروشند بلكه با عدد و متر مىفروشند مانند تخم مرغ و پارچه و بسيارى از ظروف و يا با مشاهده مىفروشند مانند