ياد خدا تنها گفتن « اللَّه اكبر - لا إله إلا اللَّه - » و نظاير اينها نيست ، بلكه به ياد خدا افتادن در لحظهء پرداختن به معصيت و از آن خوددارى كردن است ، و نيز در هنگام طاعت و به آن پرداختن ، و در هنگام مصيبت و از آن تسلى خاطر پيدا كردن ، و در هنگام حمله بردن به دشمن و از ميدان مبارزه بيرون نرفتن .
/ 469 [ 46 ] آياتى كه گذشت ، از داستان پيامبران با اقوام وابستهء به خودشان سخن مىگفت ، و شايد همين با بحث دربارهء ايستار اسلام نسبت به رسالتهاى گذشته شايستگى داشته است ، و تكليفى كه براى اسلام در برابر رسالتهاى پيشين معين شده ، جنبهء مثبت دارد و چنين خلاصه مىشود :
الف : مجادله كردن به صورتى كه نيكوتر است ، بدون سختى و درشتى و خشونت .
ب : متوجه ساختن درشتى و سختى به ستمگران ايشان ، به همان گونه كه ستمگران از امت اسلامى نيز در معرض درشتى و سختى قرار مىگيرند .
ج : بيان كردن اصول و مبادى يگانگى ميان ايشان و مسلمانان .
«
وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
- و با اهل كتاب جز به صورتى نيكوتر به مجادله مپردازيد . » در پارهاى از روايات آمده است كه معنى اين جدال آن است كه : با دلايل واقعى استدلال كنند ، و حقى را كه طرف مقابل به آن استشهاد مىكند منكر نشوند ، و باطلى را براى اثبات خود گواه نگيرند .
«
إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ
- مگر كسانى از ايشان كه ستم كردند . » از اين آيه چنان الهام مىگيريم كه اسلام تنها به مسلمانان - همچون يك طايفهء بشرى - توجه ندارد ، بلكه به فرزندان طايفههاى ديگر نيز چنين است ، و به همين سبب با ستم در هر جا كه بوده باشد ، و بر هر شخصى از مسلمان يا يهودى يا نصرانى و لو مشرك وارد شود ، به مبارزه و مقاومت در برابر آن مىپردازد .
اسلام رسالت خدا براى نجات انسان همچون يك انسان است ، و بر مسلمان واجب است كه يارى دهندهء به مظلوم به هر صورتى است كه بوده باشد ، و