1 ) در موردى كه مال طرف مقابل به صورت امانت در دست او قرار بگيرد .
2 ) در موردى كه از مال خود صرف نظر كرده و آن را به خدا حواله كرده باشد .
3 ) طرف سوگند ياد كرده باشد كه چيزى به او مديون نيست .
( مسألهء 2382 ) در مواردى بنابر احتياط واجب تقاصّ جايز نيست كه از آن جمله است :
1 ) اگر صاحب حق از طرف بخواهد كه سوگند ياد كند ، و او نيز به تقاضاى صاحب مال سوگند ياد كند .
2 ) اگر طرف از پرداخت حق امتناع نمى كند ، بلكه مال را از روى جهالت گرفته و اينك مراجعه به او ممكن نيست .
( مسألهء 2383 ) اگر در فرض اخير او نيز امكان مراجعه به صاحب مال نداشته باشد ، تا مال خودش را كه نزد اوست تحويل بگيرد ، ممكن است صاحب مال پس از مراجعه به حاكم شرع آن را به جاى حق خودش تقاصّ نمايد . در اينجا حاكم شرع بر اساس ولايتى كه بر غائب دارد ، ميتواند ذمّهاش را به وسيلهء اين مال از حقّى كه بر عهدهء اوست برىء سازد .
* * *
توضيح المسائل (عبادات ومعاملات) (فارسى) — صفحة 495
مساهمون: السيد محمد سعيد الحكيم
ص٤٩٥