حق مسلّم مشترى است كه امتياز كالاهاى بازار را به خوبى بشناسد .
اين دو شيوهى ناپسند ، مورد مذمّت اسلام قرار گرفته و در احاديث اسلامى از آن نهى شده است . بنابراين تبليغاتى كه خارج از حد متعارف و فقط براى رونق دادن بازار جنس يا براى بىارزش نمودن جنس ديگر باشد ، حرام و ناشايسته است و اقتصاد سالم را بيمار مىكند ؛ هرچند فروشندگان و خريداران بيمار از همين راه نان مىخورند و با ناسالم كردن اقتصاد ، جيب خود راپر مىكنند ، كارى كه هرگز با فرهنگ اسلام و امامان معصوم عليهم السلام سازگار نيست !
يكى از مسائلى كه گه گاه در جامعه وجود دارد ، مسئله اضطرار فروشنده يا خريدار است ؛ يعنى شخصى ناچار است جنسى را به هر قيمتى كه باشد بخرد ؛ مانند كسى كه به دارويى نياز دارد و حيات و مرگ او يا شخص ديگرى به آن بستگى دارد ، در اين جا پزشك هر قيمتى بگويد او ناچار است بدهد يا اين كه بيمارى به يك كليه نياز دارد تا بتواند به حيات خودادامه دهد . گاهى فروشندهاى مضطر است ؛ مثلا آبروى او در خطر است يا بدهكاراست و براى اين كه به زندان نيفتد ناچار است خانه ، فرش ، باغ ، مزرعه ، اتومبيل يا طلاى خود را به هر قيمت كه شده بفروشد و آبروى خود را حفظ كند .
گاهى در چنين شرايطى ، وقتى خريدار مىبيند فروشنده مضطر است از اضطرار اوسوءاستفاده مىكند و جنس او را با قيمت ناچيز و ارزان از دست او درمىآورد و يا فروشنده به دليل اضطرار مشترى سعى مىكند جنس خود را با قيمت بالاترى به او بفروشد . اينگونه سوءاستفاده كردن در گرانتر فروختن يا ارزانتر خريدن جنس ، بىانصافى ، ظلم آشكار ، ناجوانمردى و بالاخره كارى نادرست ، زشت ، ضدارزش وضداخلاق است .
اميرالمؤمنان عليه السلام فرمود :
« نَهَى رَسُولُ اللهِ عَن بَيعِ الْمُضْطَرّينَ ؛
رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از خريد اجحافگونه اموال اشخاص كه ناچار به فروش شدهاند
آداب و احكام كسب و كار (فارسى) — صفحة 55
مساهمون: السيد محمد علي العلوي الگرگاني
ص٥٥