جهت سوم - بررسى چند مسأله كاربردى متفرّع بر بحث محاربه
مسأله اول
- اگر كسى بدون سلاح اقدام به محاربه كند ، آيا مشمول مجازات تعيين شده براى محارب مىشود يا نه ؟
بيشتر فتواها ، برهنه كردن و آشكار كردن سلاح را در تحقق محاربه ، شرط مىدانند كه برخى از اين فتواها را در جهت اول بحث ، آورديم . اما از برخى فتاواى ديگر چنين برداشت مىشود كه از اين جهت ( استفاده از سلاح ) ، اطلاق دارند . برخى ديگر از آنها ، حمل سلاح يا آماده كردن سلاح را ملحق به محاربه مىدانند چنان كه به نقل از جواهر و تحرير الوسيله گذشت . و برخى ديگر از فتاوا تصريح دارند به اطلاق ، و حمل سلاح را در تحقق محاربه شرط نمىدانند بلكه صِرف اعمال زور را اگر چه به وسيلهء سلاح نباشد كافى مىدانند .
در اينجا بخشى از اين فتواها را مىآوريم :
علاء الدين حلبى ( أبو الحسن ) در بحث جهاد كتاب اشاره السبق مىگويد :
« مفسدين فى الارض از قبيل رهزنان و غارتگران ، اگر مرتكب قتل شدند مجازات آنها قتل است و اگر علاوه بر قتل ، اموال مردم را نيز گرفتند ، مجازات آنها اين است كه پس از كشته شدن ، مصلوب نيز شوند . . . » « 1 » اين تعبير ، مطلق است و فرض محاربهء غير مسلّحانه را نيز در بر مىگيرد .
در بحث حدود كتاب ارشاد آمده است :
« مقصد هفتم دربارهء محارب است و در آن دو بحث هست : بحث اول در ماهيت محارب است ، محارب كسى است كه براى ترساندن مردم ، سلاح برهنه كند ، چه در خشكى چه در دريا . . . و اگر كسى در شهر ، مال ديگرى را به زور از او بستاند ، محارب است . » « 2 »
در قواعد آمده است :
« حمل سلاح شرط نيست ، بلكه اگر كسى براى ارعاب مردم ، فقط از سنگ و عصا استفاده كند هم قاطع الطريق است . محاربه در صورتى
هامش
( 1 ) همان ، ص 144 .
( 2 ) ارشاد ، ج 2 ، ص 185 .