هزار نفر رسيد ، از مكّه خارج مىشوند . « 1 » و امّا غلبه آن حضرت و حكومت جهانى اسلام ، ممكن است به طور اعجاز و خرق عادت انجام يابد ، و ممكن است با فراهم شدن اسباب و علل ظاهرى باشد ، و ممكن است به هر دو نوع واقع شود ؛ چنانكه پيشرفت و غلبه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و قواى اسلام به هر دو نوع بود .
امّا به طور اعجاز و خرق عادت ، نيازى به توضيح نيست كه حصول چنين غلبه مطلق براى آن حضرت به خواست خداوند ، امرى است ممكن و معقول ، و با وعدههاى صريح و بشارتهاى حتمى كه در قرآن مجيد و احاديث متواتر داده شده ، بدون شبهه حاصل خواهد شد و خداوند به مصداق آيه :
« كَمْ مِن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ » ؛ « 2 »
« چه بسيارند گروه اندكى كه به اذن خداوند ، بر گروه بسيارى چيرگى مىيابند » .
آن حضرت و اصحابش و عموم بندگان شايسته خدا را بر تمام ملل غالب و حاكم و وارث و مالك ارض قرار مىدهد .
و از لحاظ اسباب و علل ظاهرى هم ، اگر موضوع را بررسى كنيم ، حصول چنين فتح و غلبه و تشكيل آن حكومت الهى ممكن و عملى خواهد بود ؛ زيرا آن حضرت هنگامى ظهور مىكند كه اوضاع و احوال اجتماعى و اخلاقى و سياسى كاملًا مساعد باشد .
هامش
( 1 ) . رجوع شود به منتخب الاثر ، ب 5 ، ف 7 ، ص 475 و 476 .
( 2 ) . سوره بقره ، آيه 249 .