اين كشورهاى پهناور را براى قبول يك دعوت صحيح و حكومتى ، متّكى به مبانى عدالت و مساوات آماده كرده بود .
مردمى كه در برابر دستگاههاى ديكتاتورى و استبداد بسيار خشن و غير انسانى سلاطين و امراى خود ، از بنده هم خوارتر بودند و از حقوق انسانى محروم شده بودند ، مردمى كه به هر كس و هر مقام نظر مىكردند ، يك نقطه روشن در او نمىديدند ، نه فرهنگ داشتند و نه اقتصاد ، نه عدالت ، نه امنيت و نه . . . و نه . . . .
از آن همه تعظيم و نيايش و بشرپرستى و استعباد سلاطين خسته شده بودند ، و علاوه بر آن ، ناراحت كنندهترين اختلاف طبقاتى نيز در بين آنها حاكم بود كه مملكت متشكّل شده از اكثريت قريب به اتفاق محروم و استضعاف شده در برابر عدّهاى معدود برخوردار و اختياردار و مطلق العنان و بىجهت عزيز . . . .
مسلّم است وقتى به گوش مردم چنين مملكتى صداى روحانى و آزادىبخش برسد ، كه :
« تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَوآءٍ بَيْنَنا وَبَيْنَكُمْ أَلّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَلا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِن دُونِ اللَّهِ » ؛ « 1 »
« بگو : اى اهل كتاب ! بياييد به سوى سخنى كه ميان ما و شما يكسان است ؛ كه جز خداوند يگانه را نپرستيم و چيزى را همتاى او قرار ندهيم . و بعضى از ما ، بعضى ديگر را - غير از خداى يگانه - به خدايى نپذيرد . هرگاه ( از اين دعوت ، ) سرباز زنند ، بگوييد : گواه باشيد كه ما مسلمانيم » .
و آيه :
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسانِ وَإِيتآءِ ذِي الْقُرْبى وَيَنْهى عَنِ الْفَحْشآءِ
هامش
( 1 ) . سوره آلعمران ، آيه 64 .