مراعات كن ) بگوييد : ( انظرنا به حال ما بنگر ) » . بر پايهء تفسيرى كه گذشت ، معنى نظر - در اينجا - انتظار براى وقت امكان است .
پيداست كه اين از بزرگترين پايههاى پرورشى در اسلام است ، و شك نيست كه اين امر / 427 مربوط به تكاليف واجب دينى چون نماز و روزه نمىشود ، بلكه مخصوص درجات معارف الهى يا مراتب والاى طاعتهاست .
در اين امور انسان از خلال قرآن ، هنگامى كه آن را بر خويشتن اندك اندك مىخواند ثابت قدم مىشود ، همانطور كه خدا نيز كتابش را بر پيامبر خود اندك اندك برخواند تا دل او آرام و استوار شود .
2 - اين خصوصيت بيانى است از عظمت قرآن و اين كه از جانب خدا آمده است ، و با وجود آن كه در طول بيست و سه سال و در شرايط گوناگون نازل شده ، آنچه آيهء اوّل ما را بدان هدايت مىكند و خاستگاهى كه دارد همان هدايت و خاستگاهى است كه در تمام آيات ديگر نيز ملاحظه مىشود ، زيرا خداوندى كه آن را فرستاده تمامش را به شيوهاى يكسان ساخته است و اختلاف و تناقضى در آن نيست .
با آن كه مراحل دعوت در زندگى پيامبر ( ص ) متفاوت بوده و از مكّه به مدينه منتقل شده است كه شرايط و اوضاع و احوال اجتماعى و مسائل در آن شهر تفاوت داشته هيچ اثرى و لو ساده به روح و روش قرآن نگذاشته است .
بعضى از خاورشناسان كه بدين وحى ايمان ندارند خواستهاند اين آيات را با اوضاع اجتماعى كه با آن زمان بر امّت ناظر بوده مربوط سازند ، از اين رو آيات را بر حسب زمان نزول خود ترتيب دادهاند ، به طورى كه سورهء علق را مقدّم بر سورهء الحمد نهادهاند ، و چون به شكلى نيكو مرتّب نشده دريافتهاند كه قرآن از جانب خداست . زيرا برخى آيات از بعضى سورهها در مكه فرود آمده و برخى ديگر در مدينهء منوّره و در حالى كه فاصلهء زمانى نه چندان اندكى در ميان بوده و در لابلاى آنها آياتى از سورههايى ديگر نازل شده است ، تمام آنها را در غايت همآهنگى و وحدت موضوعى مىيابيم تا آنجا كه اگر يك كلمهء اضافى به سياق آيات بيفزاييم
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 428
مساهمون: احمد آرام
ص٤٢٨