شرح آيات :
[ 45 ] «
وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ
- و خدا هر جنبندهاى را از آب بيافريد . » بيگمان هر كسى مورچهاى ريز را كه تقريبا به چشم نمىآيد ديده است كه چگونه در جستجوى روزى خود بر مىآيد و چگونه تمام اعضاى داخلى و اندامهاى گوناگونى را كه جانوران بزرگ و عظيم دارند حائز است ؟ و با غريزهاى كه خدا در وجود او نهاده و راهنماييش كرده مىداند كه چگونه واجب است دانهاى را كه به دست آورده پيش از ذخيرهسازى از هم بشكافد تا در دل خاك رشد نكند و سبز نشود ، و شگفت اين كه مورچه تمام دانهها را به دو قسمت مىشكافد جز دانهء ذرّت را كه آن را چهار پاره مىكند ، گويى آموخته است كه اگر دانهء ذرّت را دو نيمه كنند ، ممكن است هر نيمهء آن نيز برويد و سبز شود ، و دانههاى ديگر چنين خاصيّتى ندارند . همچنين وقتى مورچه جايى را مىيابد كه در آن خوراكى وجود دارد مىرود و به زودى با سپاهى از مورچگان باز مىگردد تا همگى در انتقال و ذخيرهسازى آن يارى و همكارى كنند ، بنگر چگونه اين امر را به ديگر مورچگان رسانيده و به چه زبانى با آنها سخن گفت ؟
خدا اين مورچهء كوچك را از آب آفريده و آن فيل ستبر درشت را كه چون بنگرى از ديدنش مىهراسى نيز هم چنان از آب آسمان آفريده است ، و همين گونه است ديگر جانوران خشكى و دريايى و پرندگان و حشرات و بر سر آنها انسان .
در واقع گوناگونى آفرينش و نظام مدوّنى كه هر گونهاى بر حسب سلسلهاى معين از تكامل در زندگى پيش مىرود ، به ما ايمان به خدا و قدرت بىپايان او را عطا مىكند كه مىبينيم همهء آنها را با تمام تنوّعى كه دارند از آب آفريده است .
«
فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ
- بعضى از آنها بر شكم مىروند . . . » مانند خزندگان .
«
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ
- و بعضى بر دو پا مىروند . . . »