روند اين درس پاسخ مىدهد : با شنيدن تسبيح كردنهاى آفريدگان «
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
- آيا نديدهاى كه هر چه در آسمانها و زمين است تسبيح گوى خدا هستند ؟ . . . » بيا و به پرندگان در حال پرواز بنگر كه به آوازهاى گوناگون پروردگار خود را تسبيح مىگويند ، و خدا نيايش و تسبيح آنها را مىداند ، و از آنچه مىكنند آگاه است .
خداوند ملك و تسلّط خود را بر آسمانها و زمين گسترانيده ، و هر گاه بخواهد آن دو را مىگيرد ، و سرانجام به سوى اوست .
اوست كه ابرها را مىراند ، سپس آنها را انبوه و متمركز مىكند و متراكم مىسازد ، و آن گاه از خلال آنها باران مىفرستد ، / 325 پروردگار با آن باران هر يك از بندگانش را بخواهد سيراب مىكند ، و آن را از هر كه بخواهد باز مىدارد ، و چون دو پاره ابر به يكديگر برسند آذرخشى پديد مىآورند كه برقش چشمها را خيره و كور مىسازد .
و همچنين خدا شب و روز را مىگرداند ، و در اين رفت و آمد شب و روز عبرتى است براى بينا دلان .
و بدين سان خدا با برهان رساى خويش تو را به ذات خود راهنمايى مىكند :
پس اوّلا : حقيقتى را كه در هر چيزى جلوهگر و بر زبان هر جاندارى جارى است يعنى تسبيح و تقديس خدا را به تو نشان مىدهد .
ثانيا : ملك و تسلّط خود را به تو ياد آور مىشود .
ثالثا : تو را از لطايف نظم و حسن تدبير خود آگاه مىسازد .
پس اگر از بينادلان باشى اين عبرت براى هدايت تو كافى است .
شرح آيات :
تدبير خدا نشانهء ملك و مالكيّت اوست
[ 41 ] ملك و تسلّط فراگير خدا در تدبير او در شئون هستى ، و دگرگونيهاى