3 . آيا در زمان غيبت ، تصرف امام در امور به طور مطلق منفى است ؟
اين سالبهء كليه را كه آن حضرت از جميع امور كنارهگيرى داشته باشند و مستقيماً يا به وسيله خواص خودشان و ديگران مطلقا در امور ، تصرف و مداخله نداشته باشند صحيح نيست ؛ نه ما به سلب كلى معتقديم و نه كسى مىتواند نسبت به آن ادعاى قطع و يقين بنمايد ؛ زيرا ممكن است چنان كه بيان كردهايم آن حضرت ، توسط اوليا و خواص خودشان يا به هر شكلى كه مقتضى باشد دخالت نمايند . خلاصه ، آنچه معلوم است اين است كه به ظاهر ، آن حضرت ، مداخلهء كلى و فراگير در امور ندارند و اين سلب غير كلى با ايجاب جزئى كه كسى نمىتواند آن را نفى نمايد منافات و مناقضه ندارد ؛ با اينكه ما امارات و نشانىهاى بسيارى در طول تاريخ تشيع از اين مداخله غائبانه در موارد بسيارى داريم . حال اگر كسى هم شكاك يا مغرض باشد و بگويد من باور نمىكنم در جواب ، غرض ما بيان امكان اين مداخله و رد سلب كلى است و به عبارت اخرى مىخواهيم اين شبهه كه : « امام در امور مطلقا مداخله ندارند . » را ردّ كنيم ؛ زيرا اين شبهه در صورتى وارد است كه عدم مداخلهء مطلق آن حضرت ، ثابت و معلوم باشد و چون اين موضوع ( عدم مداخلهء مطلق ) قابل اثبات نيست با وجود بشارات انبياء گذشته و پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمه طاهرين عليهم السلام اگر هم مداخلهء آن حضرت در امور ثابت نشود خللى در مسئله امامت و غيبت و شئون آن حضرت ، وارد نمىشود و همان مقدار كه تصرف و مداخلهء ايشان در