روايت دعائم الاسلام نيز به دليل مرسل بودنش قابل اعتماد نيست و نسبت اشعثيات ( كه از آن به جعفريات تعبير شده ) نيز به مصنّفش ثابت نشده است . محمّد بن محمّد بن اشعث كه نجاشى او را ثقه دانسته و گفته : « كتاب الحج متعلّق به اوست » « 1 » ، اگر چه كتابش معتبر است ، امّا با آنچه نزد ما موجود است به طور قطع متفاوت است . سخن مرحوم شيخ و نجاشى در ترجمهى اسماعيل بن موسى بن جعفر كه : « او كتابى دارد كه آن را از پدرش از پدرانش روايت كرده ، از جمله بخش الطهارة را . . . » تا آخر « 2 » ، در برشمردن آن كتاب به عنوان قدر جامع آن كتابها كافى است ؛ امّا باز هم با آنچه در اختيار ما است ( مشتمل بر كتاب جهاد ، تفسير ، نفقات ، طب و . . . ) منطبق نمىباشد . پس ، اين كتابها نزد ايشان موجود نيست و كتاب طلاق نزد آنها موجود امّا نزد ما موجود نيست ؛ لذا ، ظاهر اين است كه اين دو با هم متغايرند و دستِكم اطمينانى به اتّحاد آن دو نسخه نيست ؛ روايت نكردن صاحب الوسائل و شيخ مجلسى از نسخهى موجود ، تاييدى بر اين مغايرت است ؛ حتى خود مرحوم شيخ نيز از آن چيزى روايت نكرده است . به همين دليل ، نمىتوان به آن اعتماد كرد .
افزون بر آن ، بطلان جملهى اوّل روايت قطعى است ؛ زيرا ، حكم دربارهى ضروريات مذهب را براى فقيه معتبر مىشمارد . با
هامش
( 1 ) . رجال نجاشى ، ص 379 .
( 2 ) . رجال نجاشى ، ص 26 ؛ فهرست طوسى ، ص 45 .