اذن نداد ، بايد به انواعى كه ذكر كرديم ، اكتفا كند .
مراتب انكار منكر آن سه نوع است كه ذكر كرديم ؛ امّا انكار با دست خواه فاعلِ منكر را با زدن تأديبى ، تأديب كند ؛ خواه جراحت يا درد و يا ضرب ؛ با توجّه به آنچه گفتيم ، مشروط به اذن سلطان است « 1 » » .
ترتيب بين مراتب سه گانه
مشهور بين فقها آن است كه ميان اين سه مرتبه ترتيب وجود دارد . بنابراين ، اگر اظهار انكار قلبى براى ممانعت كافى بود ، فقط همان را انجام دهد . در غير اينصورت ، به زبان انكار كند و اگر كافى نبود ، با دست انكار نمايد . در هر مرتبه نيز مراعات مراتب آسانى را كرده و تنها در صورتى از مرتبهى اوّل به مراحل بعدى برود كه آن مرحله كافى نباشد .
از مرحوم شيخ و ابن حمزه نقل شده است : « در مرحلهى اوّل انكار به زبان ، سپس انكار با دست و پس از آن ، انكار با قلب واجب است » « 2 » . مرحوم سلّار گفته است : « ابتدا انكار با دست واجب است ، و اگر نتوانست ، انكار با زبان ، و اگر نتوانست ، انكار با قلب نمايد » « 3 » . مرحوم حلبى نيز در الاشاره گفته است : « انكار با دست و زبان و قلب واجب است ؛ اگر قدرت نداشت يا نتوانست
هامش
( 1 ) . النهايه ، ص 300 .
( 2 ) . مصباح المتهجد ، ص 855 ؛ الوسيله ، ص 207 .
( 3 ) . المراسم العلويه ، ص 263 .