اكنون كه مردم بيشتر به قم توجه دارند ، شما چرا مىخواهيد به نجف برويد ؟
من عرض كردم كه مرجعيت به قم منتقل شده و در نتيجه ، رفت و آمد و سر و صدا در حوزهء علميهء قم زياد شده است .
به همين دليل من مىخواهم براى ادامهء تحصيل به حوزهء علميهء نجف كه يك محيط آرام است ، بروم و از ايشان اجازه گرفتم كه از حوزهء علميهء قم مرخص بشوم و به نجف بروم .
به اين ترتيب ، من براى ادامهء تحصيل به حوزهء علميهء نجف رفتم . در آن زمان ، در نجف ، حضرت آيت اللّه حكيم ، حضرت آيت اللّه شاهرودى ، حضرت آيت اللّه ميرزا عبد الهادى شيرازى ، حضرت آيت اللّه شيخ كاظم شيرازى و ديگران بودند كه رهبرى حوزهء علميه را بر عهده داشتند ؛ اما همهء اينها در طبقهء بعد از حضرت آيت اللّه بروجردى قرار داشتند .
بنا بر اين ، نوبتِ مرجعيت عامّه به هيچ يك از آنها نرسيده بود .
تا اينكه حضرت آيت اللّه بروجردى وفات نمودند . گمان مىكنم تاريخِ اين دوره به بَعد را بيشترِ شما به ياد داشته باشيد .
مرجعيت ، بار ديگر تقسيم شد . گروهى از مردم از مراجع حوزهء علميهء نجف مانند حضرت آيت اللّه حكيم ، حضرت آيت اللّه شيرازى ، و حضرت آيت اللّه آل ياسين تقليد مىكردند . گروهى از مردم نيز از مراجع حوزهء علميهء قم مانند حضرت امام ، آقاى گلپايگانى و ديگران تقليد مىكردند .
كم كم با گذشتِ زمان ، مراجع يكى پس از ديگرى از دنيا رفتند و مرجعيت ، جمعتر شد .
تا اينكه نوبتِ مرجعيت به حضرت امام ، آيت اللّه خوئى ، و آيت اللّه گلپايگانى رسيد .
هنگامى كه حضرت امام رحلت فرمودند ، مرجعيتِ مطلق در حوزهء علميهء نجف به حضرت آيت اللّه خوئى و در حوزهء علميهء قم به حضرت آيت اللّه گلپايگانى سپرده شد .
حضرت آيت اللّه خوئى نيز حدود دو سال و نيم پيش به جوار رحمت الهى شتافتند و در نتيجه ، مرجعيتِ مطلق حدود دو تا سه سال در حضرت آيت اللّه گلپايگانى منحصر شد . در اين روزها ، ايشان نيز به جوار رحمت خداوند رفتند .
رحمت بى پايانِ خداوند بر ايشان باد .
پس از وفات حضرت آيت اللّه گلپايگانى مردم در بارهء مرجعيت ، نگران شدهاند و مىپرسند كه چه كسى را بايد به مرجعيت برگزينيم ؟ هنگام فوت حضرت آيت اللّه سيد ابوالحسن اصفهانى به ايشان عرض كردند :
شما مرجعِ بعد از خود را تعيين كنيد تا ما تكليفِ خود را بدانيم كه از چه كسى بايد تقليد كنيم . ايشان در جواب ، اين آيهء شريفه را نوشتند :
« اللَّهُ اعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ » « 1 »
[ خدا داناتر است كه رسالتِ خود را در كجا قرار دهد . ]
روشِ تعيين مرجعيت شيعه از دورهء مرحوم كاشف الغطاء و قبل از ايشان ، همين طور بوده است . تاريخِ كوتاهى هم كه از حوزهء علميهء نجف و قم برايتان ذكر كردم ، گواهِ صحيح بودنِ حرف حضرت آيت اللّه العظمى اصفهانى است و نشان مىدهد كه خداوند خود حافظ و ناظر بر دين و حوزههاى علميه است و مراجع را تعيين مىكند .
در اينجا ، به مناسبت اين بحث ، نكتهء جالبى را خدمتِ شما عرض مىكنم . روش پيامبران اين بود كه معمولًا هر پيامبرى ، پيامبر بعد از خود را معرفى مىنمود . چنان كه حضرت عيسى عليه السلام چنين بود :
« مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتى مِنْ بَعْدِى اسْمُهُ
هامش
( 1 ) - سورهء انعام ( 6 ) ، آيهء 124 .