نابودى است .
در چنين موقعيتى ، مرجع عاليقدرِ آن روزِ شيعه مرحوم آيت اللّه العظمى اصفهانى از دنيا رفت . وقتى خبر وفات ايشان به مردم رسيد ، در تمام كشور ، شور و ولوله بر پا شد .
كشور تعطيل شد . تمام مردم ايرانْ مسلمانان و غير مسلمانان ، شيعه ، سنى ، اقليتهاى مذهبى ، كليساها ، بازار ، مساجد ، حوزههاى علميه و خلاصه همهء مردم از جا كنده شدند و تشييع جنازهء بسيار با شكوهى براى حضرت آيت اللّه العظمى اصفهانى بر پا كردند .
افرادى كه آن مراسم را به ياد دارند ، مىدانند كه از فرداى آن روز ، يك مرتبه اشخاصى كه در ايران عليه اسلام و روحانيتْ تبليغ مىكردند ، لال شدند . آنها فهميدند كه تمام نقشههايشان نقش بر آب بوده و مردم حاضر نيستند كه علاقهء به اسلام و دين و روحانيت را با هيچ آرمانِ ديگرى مانند طرفدارىِ كارگر ، فقرا و ملىگرايى عوض كنند و اين آرمانها در مقابل گرايش به اسلام به اندازهء يك پَرِ مگس براى ملت ايران ارزش ندارد .
دشمنان دين و روحانيت فهميدند كه زحماتشان هيچ نتيجهاى ندارد . فوت يك مرجع ، تمام نقشههاى آنها را از بين بُرد .
من خودم در مراسم تشييع جنازهء آيت اللّه العظمى گلپايگانى در قم شركت كردم و جمعيت فراوانى را كه براى شركت در مراسم تشييع جنازهء ايشان آمده بودند ، ديدم .
از شدت ازدحام جمعيت ، امكانِ آمد و رفت و حركت دادنِ جنازه ، وجود نداشت و ما به خاطر راهبندان ، حدود دو ساعت و نيم در مسجد امام حسن عسكرى عليه السلام محبوس شديم .
اشخاصى كه مىگفتند : مردم ديگر از انقلاب و روحانيتْ دلسرد شدهاند و گرانى ، مردم را دلسرد نموده است و ديگر نزديك است كه مردم از انقلابْ روى برگردانند ، فهميدند كه اشتباه كردهاند و مردم اگر نسبت به انقلاب و قرآن و روحانيت ، دلگرمتر و علاقهمندتر نشده باشند ، دلسردتر و كم علاقهتر هم نشدهاند .
ده سال جنگ با آن ابعاد گسترده و فراگير و مقاومتهاى عجيبِ مردم در دورهء جنگ بايد به دشمنان اسلام و انقلاب فهمانده باشد كه مردم ايران شيفته و عاشق اسلام و مرجعيت هستند . در عين حال ، خداوند صلاح مىداند كه هر چند گاه يك بار ، با پيش آمدنِ حادثهاى ، عشق مردم به اسلام و روحانيت را حياتِ جديدى ببخشد .
انشاءاللّه خداوند با لطفِ گستردهء خود ، اين ضايعهء بزرگ را به نحو احسن جبران فرمايد و انشاءاللّه شما مردم عزيزِ مسلمان و با وفا را مشمولِ عنايات كاملِ خود بگرداند .
حضرت آيت اللّه العظمى حائرى پس از اينكه به قم هجرت نمودند ، حوزهء علميهء قم را تأسيس نمودند . حضرت آيت اللّه گلپايگانى ، حضرت آيت اللّه حجت ، حضرت آيت اللّه سيد محمدتقى خوانسارى ، حضرت آيت اللّه سيد احمد خوانسارى ، حضرت آيت اللّه صدر ، حضرت آيت اللّه داماد ، حضرت آيت اللّه سيد احمد زنجانى و حضرت آيت اللّه خمينى و ديگران نيز همگى به قم آمدند .
آن هنگام ، دورهء سلطنتِ رضا شاه بود .
دورهء حكومتِ رضا شاه ، دورهء تاريك و خفقانِ تاريخ ايران بود . در آن شرايط بسيار سخت و سنگين ، علماى بزرگ شيعه و پيشاپيشِ همهء آنها حضرت آيت اللّه العظمى حائرى به قم آمدند و حوزهء علميهء قم را تأسيس نمودند و مشغول خدمت شدند .
در آن هنگام ، شرايط به قدرى سخت بود كه يكى از بزرگان كه در آن دوره زندگى كرده بود ، نقل مىكرد كه هنگامى كه حضرت
همپاى انقلاب (خطبه هاى نماز جمعه) (فارسى) — صفحة 830
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٨٣٠