ادا كن و هيچ اسرافكارى مكن . ]
همين طور خداى سبحان فرموده است :
« . . . كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا انَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفينَ » « 1 »
[ . . . بخوريد و بياشاميد ؛ ولى اسراف مكنيد كه خدا اسرافكاران را دوست ندارد . ]
عِبادَ اللَّه ! اتَّقُوا اللَّه .
بندگان خدا ! تقوا پيشه كنيد .
« . . . اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا انَّكُمْ الَيْهِ تُحْشَرُونَ » « 2 »
[ از خدا بترسيد و بدانيد كه همگان به پيشگاهِ وى گِرد مىآييد . ]
بندگان خدا ! پرهيزكار باشيد و بدانيد كه عذاب و مجازاتِ خداوند سخت است .
همهء شما به سوى او برانگيخته مىشويد . با او ملاقات مىكنيد . او بر كارهاى شما ناظر و بصير است و از همه چيز آگاهى دارد .
مدتى را در دورهء نقاهت به سر مىبردم .
در اين مدت ، موفق نشدم كه در نماز جمعه شركت كنم . امروز براى آزمايش آمدهام كه ببينم آيا قدرتِ سرِ پا ايستادن و حرف زدن را دارم يا نه ؟ انشاءالله حالم رو به بهبود است و باز در نماز جمعه در خدمت شما خواهم بود .
در آخرين هفتههايى كه در نماز خدمتِ شما رسيدم ، در هر نماز جمعه ، با استفاده از قرآن و سنت و تاريخ زندگى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و اهلبيتِ عصمت عليهم السلام يكى از اصول اخلاقى و اجتماعى اسلام را براى شما مطرح مىكردم و تا آنجا كه فرصت اجازه مىداد ، در بارهء آن صحبت مىكردم .
امروز نيز مطالبى در بارهء اصل اعتدال و اقتصاد در زندگى ، خدمتِ شما عرض مىكنم .
كلمهء « اقتصاد » در روايات به معناى ميانهروى و اعتدال به كار رفته است .
امروز كلمهء اقتصاد به عنوان نامِ يكى از علوم به كار برده مىشود . در اين بحث ، منظور من از كلمهء اقتصاد ، همان معناى رِوايىِ آن مىباشد .
قبلًا من در اينجا در بارهء اسراف ، تبذير و ريخت و پاش در زندگى ، با شما صحبت كردهام . بحث از اقتصاد و اعتدال در زندگى نيز به همان مباحث ، بسيار نزديك است ؛ اما مثل اينكه بايد بيشتر در بارهء اين موضوع صحبت كرد و يادآورى نمود .
ما ، هم از جهت عملى و هم از جهت فكرى ، نياز به آگاهى و يادآورى در بارهء ميانهروى و اعتدال در زندگى داريم . از جمله پرسيده مىشود : آيا در اسلام علاوه بر آنچه در رسالههاى عمليه وجود دارد ، احكام ديگرى براى توليد ، مصرف و توزيع وجود دارد ؟
همچنين پرسيده مىشود : آيا ثروت مشروع ، محدودهء خاصى دارد ؟ اگر شخصى از راه مشروع ميلياردها تومان ثروت به دست آوَرْد و بدهى شرعىِ خود از قبيل خمس و زكات و حقوق مردم را هم پرداخت ، آيا چنين شخصى مىتواند در منزل اشرافى زندگى كند ؟ ميهمانى و اتومبيل و مسافرت و خلاصه همهء زندگىِ او كاملًا مجلّل و اشرافى باشد ؟ آيا براى انسان جايز است كه اين ثروتِ فراوان و مشروعِ خود را هزينه كند ؟
برخى در جواب مىگويند : اين فرد ، ثروتِ خود را از راه مشروع به دست آورده است . پرداختهاى مالى را كه شرع بر او واجب كرده ، نيز انجام داده است . بنا بر اين ثروتِ فراوانِ او نتيجهء بركت و نعمتى است كه خداوند به او داده است . پس هزينه كردنِ تمامِ اين ثروت در راه رفاه شخصى ، هيچ اشكالى ندارد .
آنها در ادامه مىگويند : اين فرد چون ثروتش را از راه مشروع به دست آورده است ، مجاز است كه هرطور مايل باشد ، آن را
هامش
( 1 ) - سورهء اعراف ( 7 ) ، آيهء 31 .
( 2 ) - سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 203 .