احتمال دوم اين است كه مرجع ضمير همان مقدارى باشد كه در آن شب نازل شد ، يعنى آيات اول سوره علق ، زيرا هر بخشى از قرآن را ميتوان قرآن ناميد . « 1 »
احتمال اول در صورتى درست است كه منكر نزول دفعى و تدريجى قرآن شويم ، اما اگر بپذيريم كه قرآن دو نزول داشته است : يكى نزول دفعى كه در شب قدر صورت گرفته و ديگرى ، نزول تدريجى كه در طول بيست و سه سال بعثت رسول خدا ( ص ) بوده است ، در اين صورت ديگر لازم نيست آن توجيهات را بيان كنيم .
علامه طباطبائى ( رحمهالله ) نيز معتقد است ظاهر آيه دلالت مىكند كه همه قرآن را در شب قدر نازل كرديم . وى در تأييد اين گفته ، بيان مىكند كه تعبير به انزال نشانگر يكپارچگى و دفعى بودن نزول قرآن است ، در مقابل تنزيل كه ظاهر در نزول تدريجى است . ايشان در ادامه به آيه سوم سوره دخان استناد مىكند : وَ الْكِتَابِ الْمُبِينِ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيلَة مُّبَارَكَة . وى ميفرمايد : ظاهر اين آيه اين است كه خداوند ، نخست به همه كتاب سوگند خورده و سپس فرموده است اين كتاب را در يك شب مبارك نازل كرديم . « 2 »
آغاز نزول قرآن
بر اساس آنچه گفتيم ، نزول قرآن در ماه رمضان صورت گرفته است و اين موضوع تقريباً بين مفسران و علماء اتفاقى است ، اما شبههاى كه
هامش
( 1 ) . ابن عاشور ، التحرير والتنوير ، ج 30 ، ص 402 .
( 2 ) . طباطبايى ، الميزان ، ج 20 ، ص 330 و 331 .