و وثيقهاى است كه معمولًا در مقابل وام قرار مىدهند . زمخشرى مىگويد : « رهينة » مؤنث « رهين » نمىباشد ، چرا كه « فعيل » به معناى « مفعول » مذكر و مؤنثش مساوى است ، و اگر در اين جا اراده وصف شده بود گفته مىشد : « رهين » ؛ بلكه « رهينة » اسم به معناى رهن است ، همانگونه كه « شتيمة » به معنى شتم است ؛ گويا چنين گفته شده : « هر نفسى خودش گرو آنچه انجام داده است ، مىباشد » . « 1 »
در اين كه « باء » در « بما كسبت » براى مقابله است يا سببيت يا به معناى « مع » هر سه احتمال وجود دارد .
در توجيه آيه شريفه از كلام مرحوم علامه طباطبايى بدست مىآيد كه خداوند انسان را آفريد و بر عهده او حقى به نام حق عبوديت قرار داد ، پس او پيش خدا محبوس و گرو است تا وقتى كه حق خداوند را ادا نمايد ، حال اگر آن حق عبوديت و اطاعت خداوند را به جا آورد ، از حبس خدا آزاد مىگردد و اگر چنين نكرد و با اين حال از دنيا رفت ، در حبس خداوند باقى مىماند . « 2 »
إِلَّا أَصْحَابَ الْيمِينِ : همه اين حالت را دارند ، مگر كسانى كه جزو مؤمنين و متقين باشند و حق عبوديت خداوند را انجام دهند ، كه در اين صورت در گرو خدا نيستند .
فِي جَنَّاتٍ يتَسَاءلُونَ : اهل يمين نه تنها در گرو نيستند ، بلكه در باغهاى بهشت به سر برده و از مجرمين پرسش مىنمايند :
هامش
( 1 ) . زمخشرى ، كشّاف ، ج 4 ، ص 654 .
( 2 ) . طباطبايى ، الميزان ، ج 20 ، ص 96 .