ربوبيت حق تعالى ، احاطه عملى او را نيز ذكر كردهاند . « 1 » مقام ربّ ، تنها عظمت پروردگار در مقام ربوبيت نيست ؛ احاطه علمى خداوند به همهء موجودات نيز ميتواند موجب خوف و خشيت شود . انسان وقتى عظمت پروردگار يا احاطه علمى او به جميع كائنات و اشراف او به جهان را مشاهده كند ، خوف و خشيت وجود او را فرا ميگريد .
دو بهشت
اين اولين بارى است كه در آيات قرآن ، خداوند از دو بهشت سخن گفته است . دو بار ديگر نيز در همين سوره از اين دو بهشت سخن ميگويد . معناى اين دو بهشت چيست ؟ و چه تفاوتى با يكديگر دارند ؟ تفاسير مختلفى براى آن شده است . مرحوم علامه طباطبايى به برخى از آنها اشاره كردهاند . « 2 » از جمله اين كه گفتهاند : كسى كه به مقام خوف برسد ، دو باغ به او ميدهند : يكى براى خودش و پذيرايى از ميهمانان و ديگرى براى زن و بچه و خدمتكاران . بعضى نيز گفتهاند : دو باغ به او ميدهند : يكى را به پاداش انجام عبادات و ديگرى را به پاس ترك محرمات . طبق اين تفسير ، تفاوتى بين دو باغ نيست و فقط از نظر كميت بيشتر است . عدهاى نيز گفتهاند : منظور دو باغى است كه يكى داخل قصر است و ديگرى خارج از قصر . و يا اينكه چون مخاطب اين آيات جنّ و انس هستند هر يك از اين دو بهشت به گروهى از آنان تعلق دارد .
هامش
( 1 ) . طباطبائى ، الميزان ، ج 19 ، ص 108 .
( 2 ) . همان ، ص 109 .