السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ « 1 » ؛ هر آنچه در آسمانها و زمين است خدا را تسبيح ميگويند . تسبيح ، يعنى سبحان الله گفتن . در اين آيه نيز منظور ، ذكر سبحان الله با زبان نيست . پس گياه و درخت چگونه سجده مىكنند ؟ سجده كائنات يعنى مطيع خداوند بودن . موجودات طبيعى در همان مسيرى كه خداوند برايشان تعيين كرده است پيش ميروند : بزرگ ميشوند ، آب و غذا ميخورند و رشد مىكنند . هيچگاه يك درخت زردآلو ، سيب نميدهد . يك گياه هيچگاه به صورت واژگون رشد نميكند . همواره طبق مشيت الهى پيش ميروند و اين يعنى اطاعت محض و سجده كردن . البته بعضى از عرفا معتقدند ، تمام موجودات عالم شعور دارند و واقعاً سجده مىكنند يا ذكر سبحان الله ميگويند ، ولى حواس و ادراك بشر بهگونهاى است كه نميتواند اين موارد را بفهمد . درخت صدا دارد و ذكر ميگويد ولى شما ذكر و تسبيح آنها را نميشنويد : وَإِن مِّن شَيءٍ إِلَّا يسَبِّحُ بِحَمْدَهِ وَلَكِن لَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ « 2 » ؛ همهء اشياء خداوند را تسبيح ميكنند ، ولى شما تسبيح آنها را نميفهمند . حيوانات در بسيارى از موارد زودتر از انسان از حوادث آينده ، مانند : سيل و زلزله و طوفان مطلع ميشوند ، ولى انسان چنين قدرتى ندارد . ميگويند تمام موجودات عالم جان دارند ولى ما نميفهميم . بعضى در تفسير آيه نور « 3 » ، گفتهاند كه خداوند هر
هامش
( 1 ) . سوره جمعه ، آيه 1 .
( 2 ) . سوره اسراء ، آيه 44 .
( 3 ) . اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاة فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَة . . . ، سوره نور ، آيه 35 .