مواظب باشيد كه دنيا و آخرت را دو فضاى جدا از يكديگر ندانيد . منظور اينكه سوره الرحمن چنين ديد وسيعى به ما ميدهد . اين سوره از خلقت و نعمتهاى انسان شروع مىكند و در نهايت به آخرت ميپردازد . بنابراين الرحمن ، يعنى خداوندى كه نعمتش از آسمان تا زمين و از برّ تا بحر ، از انس تا جنّ ، از نشئه دنيا تا نشئه آخرت ، قبل از مرگ و بعد از مرگ ، قبل از فنا و بعد از فنا گسترده است . هر كجا نگاه كنيد نعمت خدا را ميبينيد . كسانى كه با نور الهى به عالم هستى نگاه كنند ، جهان را يكپارچه فيض خداوند ميبينند .
آيه دو
عَلَّمَ الْقُرْآنَ
يعنى خداوند قرآن را تعليم كرد . به چه كسى ؟ مفعول دوم عَلَّم ذكر نشده است . خداوند ، قرآن را به چه كسى آموخت ؟ بعضى گفتهاند منظور ، پيامبر اكرم ( ص ) يا جبرئيل يا ملائكه ديگر ، يا آنهايى هستند كه در عصر پيامبر بودند . در اين باره نظرات مختلفى مطرح شده است . آقاى طباطبايى در الميزان ميفرمايد : مفعول آن جنّ و انس است . « 1 » دليل ايشان اين است كه خداوند پس از ذكر نعمتهايش مرتب مىفرمايد : فبأي آلاء ربّكما تكذبان . اين آيه استفهام انكارى و مشتمل بر ملامت است . حال اگر خداوند نعمت قرآن را به پيامبر يا جبرئيل داده است چرا بايد انسانها را ملامت كند ؟ ! به همين دليل معلوم مىشود كه خداوند
هامش
( 1 ) . طباطبائى ، الميزان ، ج 19 ، ص 94 .