اگر كسى با آيات قرآن كريم و فقه اسلامى آشنا باشد مىداند كه حتى آزاد كردن برده در برخى موارد واجب شده است . در مواردى همچون كفاره روزه ماه رمضان « 1 » و كفاره قتل « 2 » علاوه بر قصاص يا ديه ، آزاد كردن بنده اولين كفارهاى است كه ذكر مىشود و موارد ديگر در صورتى است كه از آزاد كردن بنده متعذر باشد .
بالأخره پيامبر اكرم ( ص ) در زمانى زندگى مىكردند كه برده دارى رايج و مورد اصرار بود و معقول نبود كه به يك باره دستور آزادى همه بردگان صادر شود . كارى كه اسلام انجام داد حذف تدريجى برده دارى بود ، لذا زمانى كه بردهدارى در ميان مسلمانان جمع شد ، هنوز در ميان اروپاييان و آمريكائيان مرسوم بود .
علاوه بر اين ، اسلام بيش از همه اقوام و اديان ديگر به حقوق بردگان توجه داشت . در زمان عمر كسى به وى شكايت كرد كه بردههاى فلانى ، شتر مرا كشته و خوردهاند . عمر دستور داد آن بردهها و ارباب آنها را احضار كردند . از آنها پرسيد آيا شما شتر اين مرد را كشتهايد ؟ گفتند آرى ، چون گرسنه بوديم . عمر به جاى اين كه بردهها را مجازات كند ارباب آنها را مجازات كرد و گفت چرا به بردههايت رسيدگى نكردهاى و آنان گرسنه ماندهاند . « 3 »
اهميت به بردگان تا اندازهاى بود كه برخى از آنها درس خواندند و به مقام اجتهاد و فتوا رسيدند .
هامش
( 1 ) . شيخ طوسى ، الخلاف ، ج 2 ، ص 186 .
( 2 ) . صدوق ، المقنع ، ص 180 .
( 3 ) . صنعانى ، المصنف ، ج 10 ، ص 239 .