به نظر مىرسد مقصود از فاحشه مبينه ، زنا باشد . يعنى زن نه تنها ناشزه است ، بلكه زنى است كه با نامحرم روابط نامشروع دارد . در اين صورت آيا مرد مىتواند به او سخت بگيرد تا از كارهاى خلافش دست بردارد و يا مهريهاش را ببخشد تا طلاقش دهد ؟
گفته شده پيش از نزول آيه حد ، مردها حق داشتند كه مهريه زن را نپردازند ، ولى با آمدن آيه حد ، اين كار ممنوع شد . « 1 »
آيا اين استثناء از وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُواْ بِبَعْضِ مَا آتَيتُمُوهُنَّ است يا فقط از وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ است ؟ به اين معنا كه خداوند نمىخواهد بفرمايد اگر اينها فاحشه بودند مىتوانيد مال آنها را بخوريد . شما در اين صورت هم نمىتوانيد آنها را اذيت كنيد و انگيزه شما از اذيت كردن مهريهاش باشد ؛ از اصل سختگيرى يك مورد را استثناء مىكند و آن در صورت فاحشه بودن اوست ؛ ولى اين سختگيرى نبايد به انگيزه گرفتن مهريه او باشد .
به هر حال جمله وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُواْ بِبَعْضِ مَا آتَيتُمُوهُنَّ ى ك جمله است نه دو جمله .
ابن عاشور خيلى تلاش كرده تا معناى اين استثناء را روشن كند . « 2 » به نظر من بايد علاوه بر اين آيه شريفه ، ادله ديگر را هم در نظر گرفت . بالاخره اگر مردى زنى را با هزار آرزو آورده و مهريه سنگينى هم گذاشته ، ولى زن سر به هوايى مىكند و به فحشاء رو مىآورد ، آيا
هامش
( 1 ) . در مجمع البيان از قول اصم و ابو على جبائى و ابو مسلم نقل شده است ، ر . ك : ج 3 ، ص 48 .
( 2 ) . ابن عاشور ، التحرير و التنوير ، ج 4 ، ص 70 .