آيات در آتش جاودانه نمىمانند و بعد از گذراندن مدت عذاب ، نجات مىيابند . اما در اين آيه سخن از كسانى است كه از تمام حدود الهى تجاوز مىنمايند ، زيرا « حدود » جمع « حد » است و شامل عقايد و اعمال مىشود پس خلود در نار در انتظار كسى است كه از تمام حدود الهى تجاوز كند نه از برخى آنها ، لذا اگر فردى برخى حدود را رعايت نكرد شامل « نارا خالدا » نمىشود . اينكه برخى گفتهاند « اين آيه ممكن است براى تهديد باشد . » « 1 » به نظر صحيح نيست ، زيرا با توجه به « و له عذاب مهين » لحن آيه براى تهديد نيست . بنابراين « كسى كه از تمام حدود الهى تجاوز كند در نظر ما كافر است » « 2 » و كافر هم در آتش خالد مىباشد .
نكته ديگر در باره خلود در جهنم است . اين كه گفته مىشود خلود در جهنم به معناى دائمى بودن آن است به نظر مىرسد از صفت رحمانيت خداوند به دور باشد . آيا مىتوان ملتزم شد كه يك انسان بد و شرور - هر چند عمر سعد و يا شمر باشد - تا ابد معذب باشد ؟ برخى روايات علت ابدى بودن جهنم براى اين دسته از جهنميان را نيت بد و قصد دائمى آنان بر گمراه بودن را ذكر كرده « 3 » ، ولى باز اين سؤال مطرح مىشود كه مگر خداوند به نيت بد انسانها نيز جزا مىدهد ؟ خداوند در آيه 284 سوره بقره هم مىفرمايد : وَإِن تُبْدُواْ مَا فِي أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يحَاسِبْكُم بِهِ اللّهُ ؛ يعنى اگر آنچه در ضمير داريد را
هامش
( 1 ) 1 . همان ، ص 132 .
( 2 ) 2 . شيخ طوسى ، التبيان ، ج 3 ، ص 141 .
( 3 ) . طبرسى ، مجمع البيان ، ج 1 ، ص 180 .