نحوى ديگر ؟ « 1 »
4 . آيا سجده كردن براى غير خدا جايز است يا در همان مورد جايز بوده و ديگر جايز نيست ؟ « 2 »
هامش
( 1 ) . محيى الدين عربى مىگويد : سجده براى خدا بوده است . وى اضافه مىكند هر چند ممكن است سجده بر آدم از باب تحيت و تكريم او باشد مانند سجده برادران يوسف كه از باب تحيت و تكريم به يوسف سجده كردند . سپس مىگويد : « والأوّل أوجه » ] ابن عربى ، ايجاز البيان ، ج 1 ، ص 116 و 117 [ .
در « رحمة من الرحمن » آمده است : اين سجده سجده شكر بوده است نه سجده عبادت ، به شكرانه اين كه چيزهايى را ياد گرفتند و امر به سجده از طرف خدا بوده است و ملائكه امر خدا را اطاعت مىكردند اما سجده براى آدم بود كه معلمشان بوده و مطالبى را به آنان آموخته است ] ابن عربى ، رحمة من الرحمن ، ج 1 ، ص 115 [ .
در منشور جاويد آمده است : سجده بر آدم بود و قول خداوند كه فرمود : ( اسجدوا لآدم ) بر آن دلالت مىكند . اين كه « لام » پس از لفظ سجده آمده دليل است بر اين كه مدخول « لام » مسجود بوده است ، اما اين سجده اولا به فرمان خدا بوده است . ثانياً تكريم و تعظيم و احترام به آدم بوده ، چنان كه درباره حضرت يوسف مىفرمايد : و خرّوا له سجّداً پس سجده ملائكه بر آدم سجده عبادى نبود بلكه تعظيمى بوده است هر چند در شرع مقدس اسلام سجده براى غير خدا به هر عنوان حرام است ] سبحانى ، منشور جاويد ، ج 11 ، ص 57 و 59 [ .
( 2 ) . علامه طباطبايى مىفرمايد : سجده فرشتگان در واقع تحيت و تكريم و تعظيم آدم بود و از آن جهت كه اطاعت فرمان خدا بوده است خضوع و خشوع در مقابل پروردگار به حساب مىآيد . از آنجايى كه سجده عبادت ذاتى به حساب نمىآيد هر چند نسبت به اعمال عبادى ديگر ظهور روشن و بارزى در حقيقت عبادت دارد ، و تغيير و اختلاف در آن دليل بر ذاتى نبودن آن است كه گاهى سجده نه فقط براى تعظيم نيست بلكه براى استهزاء و تمسخر از كسى سر مىزند . بنابراين سجده اختصاص به خداوند ندارد مگر منع عقلى يا شرعى نسبت به سجده براى غيرخدا داشته باشيم كه در اسلام هم آن منع هست . پس سجده براى غيرخدا هر چند مفيد مقام الوهيت آن نباشد در اسلام اشكال داشته و جايز نيست ] الميزان ، ج 1 ، ص 123 و 124 [ . وى همچنين مىفرمايد : البته آدم ( ع ) در اين مقام مسجود بودن براى ملائكه به عنوان