تكامل به وجود آمده است و ديگر هيچگاه چنين تحولى به وجود نيامده و نخواهد آمد ؟ يا ممكن است تاكنون اين پديده تكرار شده باشد و ما نمىدانيم ؛ مثلًا آنهايى كه در اطراف « اسوان » در كشور مصر يا در جنگلهاى استراليا يا در جاهاى ديگر به شكل انسانهاى اوليه زندگى مىكنند از نسلى هستند كه همه بشر از آن نسل است و همه از يك شاخه و يك تبارند ؛ ديگران متحول و متكامل شدهاند و آنها در همان وضع و حال باقى ماندهاند ؟ يا ربطى به نسل بشر فعلى ندارند و از نسل ديگر و تبار ديگرند ؛ مدت زمان زيادى بعد از نسل نخستين ، از حيوانات ديگر به وجود آمدهاند تا به اين مرحله رسيدهاند و بعداً يا مانند نسل ديگر متحول و متكامل خواهند شد يا در نتيجه شرايط نامساعد از بين خواهند رفت ؟
هنگامى مسأله پيچيدهتر مىشود كه سؤال مذكور از انسان فراتر رفته در موجودات زنده ديگر هم مانند خزندگان ، پرندگان ، چهارپايان ، حشرات و غير اينها بلكه در درختان و نباتات هم مطرح شود . اكنون بايد ديد كه آيا دانش بشرى براى همه اين پرسشها جواب قطعى و علمى دارد ؟ و اگر نه ، بايد ديد تا چه اندازه مطلب تاكنون كشف شده است ؟
در خصوص اين گفته كه زمين در ادوار گذشته به يك دورهاى رسيده كه شرايطش براى زندگى حيوانات زنده و بقاى آن مساعد شده و پيش از آن چنين نبوده است ، بايد ديد نخستين ماده حيات از كجا به زمين رسيده است ؟ آيا آن هم در نتيجه تكامل اجزاء و شرايط زمين به وجود آمده يا از كرات ديگر به زمين رسيده است ؟
در پرتو وحى (فارسى) — صفحة 232
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٢٣٢