اعجازآميز پيدا شدهاند ؟ يا اين كه پيش از پيدايش انسان ، موجودى زنده اما سادهتر و پستتر وجود داشته است ؛ موجودى كه از جنبه بدنى و جسمى شبيه انسان بوده ولى از جنبه فكرى و مغزى و قواى دماغى ضعيفتر و پستتر از آن بوده است ؛ زندگى ساده و ابتدايى داشته ، ابزار و وسايل را نمىشناخته ، آهن و آتش و ابزارهاى ديگر زندگى را كشف نكرده بوده و حتى زبان و سخن گفتن را هم نمىدانسته و با اصوات و اشارات خواسته خود را بيان مىكرده است و بدين گونه سالها و قرنها بر او گذشته تا به نخستين مرحله تعقل و تفكر رسيده و سخن گفتن را ياد گرفته و اسباب و آلات مورد نياز خود را كشف نموده و يا ساخته است ؟
در قرآن آياتى هست كه شايد به همين دوره اشاره كرده باشد ، مانند : هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنسَانِ حِينٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْئًا مَّذْكُورًا ، « 1 » « روزگارانى بر انسان گذشت كه چيز قابل ذكرى نبود » .
در تفسير اين آيه روايتى از امام باقر ( ع ) نقل شده است كه فرمود : « كان شيئاً و لم يكن مذكوراً » « 2 » « چيزى بود ولى قابل ذكر نبود » .
و نيز در قرآن در داستان پسران آدم مىفرمايد : فَبَعَثَ اللّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءةَ أَخِيهِ قَالَ يَا وَيْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ . . . ، « 3 » « . . . خداوند كلاغى را به كاوش زمين
هامش
( 1 ) . سوره دهر ، آيه 1 .
( 2 ) . مجلسى ، بحارالانوار ، ج 5 ، ص 120 ، ح 63 .
( 3 ) . سوره مائده ، آيه 31 .