قرآن مردم را از دوران اول به دو گروه قسمت تقسيم كرده است : گروه اول ؛ آنهايى كه از دعوت پيغمبران پيروى كردند و عقايد و اعمالشان را با گفته آنها تطبيق نمودند ، اينها هميشه موحد و خداپرست بودهاند و توحيد در بين اين گروه مخصوص دوره معينى نبوده است . ولى آيا خداشناسى در بين اين گروه به تدريج تكامل يافته ، يعنى توحيد در اديان سابق سطحى و در اديان بعدى دقيق و كامل بوده است يا توحيد در همه اديان يكى بوده و هيچ تفاوتى حتى كمال و نقص هم نداشته است ؟ چنان كه از سوره شورى - آيه 13 - به دست مىآيد : شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ « خداوند شرعى را كه براى مسلمين قرار داد حقيقتى است كه نوح را هم به آن سفارش نمود و بر تو نيز ( اى محمد ! ) همان را وحى نموديم و به ابراهيم و موسى و عيسى هم آن را سفارش كرديم كه دين خدا را برپا داريد و اختلاف در دين نكنيد » .
اين خود بحث مفصلى دارد كه اين نوشته گنجايش آن را ندارد .
فرقه دوم ؛ آنهايى كه از دعوت انبياء منحرف شده و با افكار خود دين درست كردهاند ؛ عقايد باطل ، افكار ناروا ، موهومات و خرافات در بين اين دسته از مردم رواج داشته است ، در سوره نحل - آيه 36 - آمده : وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى اللّهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ « همانا در
در پرتو وحى (فارسى) — صفحة 226
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٢٢٦