در عقد شرط نكرده باشند كه خودش آنها را پرورش دهد و ظاهر كلامشان هم مباشرت آن شخص نباشد ، ورثهاش به جاى او هستند و چنانچه خود ورثه عمل را انجام ندهند و اجير هم نگيرند و اجبار آنان هم ممكن نباشد ، حاكم شرع از مال ميّت اجير مىگيرد و محصول را بين ورثهء ميّت و مالك قسمت مىكند و اگر شرط كرده باشند كه خود او درختان را پرورش دهد ، مساقات باطل مىشود .
« مسألهء 2514 » از هنگامى كه محصول نمايان مىشود ، باغبان مالك سهميهء خود مىگردد ، بنابر اين چنانچه بعد از آن و قبل از تقسيم بميرد - حتّى اگر مساقات به دليل شرط مباشرتِ خود عامل باطل شود - سهم وى به وارث او منتقل مىشود .
« مسألهء 2515 » اگر شرط شود كه تمام حاصل براى مالك باشد ، مساقات باطل است و ميوه مال مالك مىباشد و كسى كه كار مىكند نمىتواند مطالبهء اجرت نمايد ، ولى اگر باطل بودن مساقات به جهت ديگر باشد ، مالك بايد مزد آبيارى و كارهاى ديگر را به مقدار معمول به كسى كه درختان را پرورش داده است بپردازد .
« مسألهء 2516 » در قرارداد مساقات ، مباشرت باغبان شرط نيست ، بلكه باغبان مىتواند براى كارهايى كه بايد انجام دهد كارگر بگيرد و يا اين كه كسى به طور رايگان به وى كمك نمايد مگر اين كه مباشرت باغبان در عقد مساقات شرط شده باشد .
« مسألهء 2517 » اگر زمينى را به ديگرى واگذار كند كه در آن درخت بكارد و آنچه عمل مىآيد مال هر دو باشد ، اين معامله كه آن را « مغارسه » مىگويند باطل است ، پس اگر درختان مال صاحب زمين بوده ، بعد از پرورش هم مال اوست و بايد مزد كسى را كه آنها را پرورش داده بدهد و اگر مال كسى بوده كه آنها را تربيت كرده ، بعد از تربيت هم مال اوست و مىتواند آنها را بكند ، ولى بايد گودالهايى را كه به واسطهء كندن درختان پيدا شده پر كند و اجارهء زمين را از روزى كه درختان را كاشته به صاحب زمين بدهد و مالك هم مىتواند او را مجبور نمايد كه درختان را بكند و اگر به واسطهء كَندن درخت عيبى در آن پيدا شود ، بايد تفاوت قيمت آن را به صاحب درخت بدهد و نمىتواند او را مجبور كند با اجاره يا بدون اجاره درخت را در زمين باقى بگذارد .
رساله توضيح المسائل (فارسى) — صفحة 467
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٤٦٧