احكام جُعاله
« جعاله » يعنى انسان قرار بگذارد در مقابل كارى كه براى او انجام مىدهند ، مال معيّنى بدهد ؛ مثلًا بگويد : « هر كس گمشدهء مرا پيدا كند صد تومان به او مىدهم » . به كسى كه اين قرار را مىگذارد « جاعل » و به كسى كه كار را انجام مىدهد « عامل » مىگويند و فرق بين جعاله و اجاره اشخاص اين است كه در اجاره بعد از خواندن صيغه ، اجير بايد عمل را انجام دهد و كسى هم كه او را اجير كرده اجرت را به او بدهكار مىشود ، ولى در جعاله عامل مىتواند مشغول عمل نشود و تا عمل را انجام نداده ، جاعل بدهكار نمىشود .
« مسألهء 2470 » جاعل بايد بالغ و عاقل باشد و از روى قصد و اختيار قرارداد كند و شرعاً بتواند در مال خود تصرّف نمايد ؛ بنابر اين جعاله سفيه كه مال خود را در كارهاى بيهوده مصرف مىكند ، اگرچه حاكم شرع هم او را منع نكرده باشد ، صحيح نيست .
« مسألهء 2471 » كارى كه جاعل مىگويد براى او انجام دهند ، نبايد حرام باشد و نيز نبايد به گونهاى بىفايده باشد كه غرض عقلايى به آن تعلّق نگيرد ؛ پس اگر بگويد : « هر كسى شراب بخورد يا در شب به جاى تاريكى برود صد تومان به او مىدهم » جعاله صحيح نيست .
« مسألهء 2472 » اگر جاعل مالى را كه قرار مىگذارد بدهد ، معيّن كند ، مثلًا بگويد :
« هر كس اسب مرا پيدا كند ، اين بار گندم را به او مىدهم » لازم نيست بگويد آن گندم مال كجاست و قيمت آن چيست ؛ ولى اگر مال را معيّن نكند ، مثلًا بگويد : « كسى كه اسب مرا پيدا كند صد كيلو گندم به او مىدهم » بايد خصوصيّات آن را كاملًا معيّن نمايد .
« مسألهء 2473 » اگر جاعل مزد معيّنى براى كار قرار ندهد ، مثلًا بگويد : « هر كس بچّهء