مجبور نشود كار حرامى را كه اهميّت آن در شرع مقدّس از حجّ بيشتر است انجام دهد ، يا عمل واجبى را كه از حجّ مهمتر است ترك نمايد . چهارم : آن كه مستطيع باشد و شرايط استطاعت عبارت است از :
1 - آن كه توشهء راه و چيزهايى را كه بر حسب حال خود در سفر به آن احتياج دارد و در كتاب « مناسك حجّ و عمره » گفته شده دارا باشدو نيز وسيلهء سفر يا مالى كه بتواند آنها را تهيّه كند ، داشته باشد .
2 - سلامت مزاج و توانايى آن را داشته باشد كه بتواند به مكّه برود و اعمال حجّ را بجا آورد .
3 - در راه مانعى از رفتن و برگشتن نباشد و اگر راه را بسته باشند يا انسان بترسد كه در راه جان يا عرض او از بين برود يا مال او را ببرند ، حجّ بر او واجب نيست ، ولى اگر از راه ديگرى بتواند برود - اگرچه دور تر باشد - در صورتى كه مشقّت زياد نداشته باشد و يا موجب ضرر قابل توجه به وى نگردد ، بايد از آن راه برود .
4 - به اندازهء بجا آوردن اعمال حجّ وقت داشته باشد .
5 - مخارج كسانى را كه خرجى آنان بر او واجب است ، مثل زن و بچّه و مخارج افرادى را كه مردم خرجى دادن به آنها را لازم مىدانند ، داشته باشد .
6 - بعد از برگشتن از حجّ ، كسب ، زراعت ، عايدى ملك ، يا راه ديگرى براى تأمين معاش خود داشته باشد كه مجبور نشود به زحمت زندگى كند .
« مسألهء 2164 » كسى كه بدون داشتن خانهء مِلكى رفع احتياجش نمىشود ، وقتى حجّ بر او واجب است كه پول خانه را هم داشته باشد .
« مسألهء 2165 » زنى كه مىتواند مكّه برود ، اگر بعد از برگشتن از حجّ از خود مالى نداشته باشد و شوهرش هم فقير باشد و نتواند خرجى او را بدهد و ناچار شود كه به سختى زندگى كند ، حجّ بر او واجب نيست .
« مسألهء 2166 » كسى كه در راه حجّ براى خدمتگزارى يا رانندگى يا خبرنگارى و امثال اينها اجير مىشود ، يا به عنوان روحانى كاروان يا ناظر يا پزشك يا پرستار و يا به
رساله توضيح المسائل (فارسى) — صفحة 387
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٣٨٧