چيزهايى كه خُمس در آنها واجب است
« مسألهء 1850 » در هفت چيز خُمس واجب مىشود :
اوّل : درآمد كسب و كار . دوم : معدن . سوم : گنج . چهارم : مال حلال مخلوط به حرام .
پنجم : جواهرى كه به واسطهء غوّاصى ( يعنى فرو رفتن در دريا ) به دست مىآيد .
ششم : غنيمت جنگ . هفتم : زمينى كه كافر ذمّى از مسلمان بخرد و احكام هر يك به تفصيل گفته خواهد شد .
1 - درآمد كسب و كار
« مسألهء 1851 » هرگاه انسان از راه كشاورزى يا تجارت يا صنعت يا كسبهاى ديگر مالى به دست آورد ، اگرچه مثلًا نماز و روزهء ميّتى را بجا آورد و از اجرت آن مالى تهيّه كند ، چنانچه آن مال از مخارج سال خود و اشخاص تحت تكفّل او بيشتر باشد ، بايد خمس ( يعنى يك پنجم ) آن را به دستورى كه گفته خواهد شد ، بدهد .
« مسألهء 1852 » هديه ، هبه ، جايزه ، مَهرى كه زن دريافت مىكند ، مالى كه مرد در طلاق خُلع مىگيرد و همچنين مالى كه از راه وصيت ، نذر ، صدقات مستحبّى ، وقف خاص و بلكه وقف عام به انسان مىرسد ، چنانچه به لحاظ مقدار و يا استمرار به اندازهاى نباشد كه بتواند معيشت انسان و يا بخشى از آن را اداره كند ، خمس ندارد و گرنه چنانچه از مخارج سال او زياد بيايد ، بايد خمس آن پرداخت شود . ارث خُمس ندارد ، ولى اگر مثلًا با كسى خويشاوندى دورى داشته باشد و نداند چنين خويشى دارد ، چنانچه مقدار ارثى كه از او به وى مىرسد به قدرى باشد كه بتواند با آن بخشى از معيشت خود را اداره كند ، بايد خمس آن را بدهد ؛ بلكه اگر به اين مقدار هم نباشد ، بنابر احتياط واجب بايد خمس آن را بپردازد .
« مسألهء 1853 » هر جنس و مالى كه يك بار خُمس آن داده شود ، ديگر خُمس به آن تعلّق نمىگيرد ، مگر اين كه رشد كرده يا قيمت آن افزايش يابد كه مقدار رشد كرده يا افزايش يافته ، متعلّق خمس است ؛ ولى اگر رشد قيمت بر اثر كاهش ارزش پول باشد