پرسشى كه در بحث تغيير جنسيت مطرح است اين است كه هرگاه مادر در مدتى كه حق حضانت كودك به او محول شده است ، تغيير جنسيت دهد و مرد شود ، آيا هنوز هم اهليت حضانت را دارا است يا نه ؟ نيز هرگاه پدر در مدتى كه حضانت طفل به او واگذار شده است به جنس مخالف تبديل گردد و زن شود ، آيا حق حضانت وى ساقط مىشود يا خير ؟ اين مطلب را در ضمن دو گفتار ذيل پى مىگيريم :
گفتار اول : تغيير جنسيت مادر و مسألهء حضانت كودكان
حضانت كودك اگر پسر باشد تا دو سال و اگر دختر باشد تا هفت سال به عهدهء مادر است . اگر در اين مدت ، مادر تغيير جنسيت دهد ، وضعيت حضانت چگونه خواهد شد ؟
توجه به اين نكته ضرورى است كه « حضانت » در سنين اوليهء زندگى كودك به « مادر » از آن جهت كه « مادر » است سپرده شده است ؛ چون كودك در اين سن نياز بيشترى به مادر دارد . قانون مدنى ايران در مواد 1169 ، 1170 و 1176 صريحاً حق حضانت را در سالهاى اوليه كودك به مادر واگذار كرده است .
حال اين پرسش مطرح است چنانچه « مادر » تغيير جنسيت دهد ، از عنوان « مادر بودن » خارج مىشود ؟ پاسخ منفى است ؛ چون مكرراً گذشت كه عنوان « پدر و مادر » از عناوين خاص بوده كه با تغيير جنسيت عوض نمىشود و عرفاً عنوان « مادرى » پس از تغيير جنسيت صادق است . علاوه بر اين ، مادر از نظر شرعى كسى است كه فرزند از تخمك او به وجود آمده و در شكم وى رشد كرده و مادر ، او را به دنيا آورده باشد . پس از تغيير جنسيت ، اين عنوان و ويژگى ، تغيير نمىكند . از اين رو ، با اطمينان بيشترى مىتوان گفت كه تغيير جنسيتِ مادر ، تأثيرى در حق حضانت وى بر كودكان خردسالش ندارد . به عبارت ديگر ، تنها « انوثيت » ( زن بودنِ ) مادر به وسيلهء تغيير جنسيت عوض شده و اكنون داراى صفت رجوليت ( مردى ) است ، ولى با اين وجود ، عنوان « مادرى » از وى زايل نشده است و نمىتوان گفت با زوال صفت انوثيت ، صفت « مادرى » نيز زايل شده است . به عبارت ديگر ، تفكيك ميان دو عنوان « زن بودن » و « مادرى » قابل تصور است .
با اين وجود ، مىتوان اين احتمال را بيان داشت كه هرگاه به تشخيص دادگاه ، مادر