براى پدر و به طريق اولى براى ديگر سرپرستان كودك باقى نخواهد ماند . « 1 » اين نكته همان دليل عقلى بر نصب ولايت براى پدر و جدّ پدرى و ديگر اوليا و سرپرستان كودك است ؛ چرا كه اصل اوليه در شريعت و نزد عقلا ، اين است كه هيچ فردى بر فرد ديگرى تسلّط ندارد ، مگر مواردى كه استثنا شده باشد ؛ و به طور قطع در رابطه با كودك در مواردى به سرپرست ، ولايت داده شده است كه منافع عاليه كودك رعايت شود . علاوه آنكه در ميان آيات شريفه قرآن نيز آمده است تُضَآرَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَّهُ بِوَلَدِهِ « 2 » ؛ يعنى : نه مادر حقّ ضرر زدن به كودك را دارد ، و نه پدر . و روشن است عدم رعايت عالىترين مصلحت ، به نوعى ايراد ضرر بر كودك است . هرچند كه اين آيه شريفه در مورد شيردادن به كودك آمده است ، ولى بر اساس قواعد پذيرفته ، مورد مخصّص نيست . بنابراين ، آيه شريفه در بيان قاعدهاى كلّى در مورد حدود تكاليف والدين ، بلكه كليه متصدّيان امورد كودكان نسبت به آنان است . علاوه آنكه وقتى پدر و مادر كه بيشترين حقّ را در مورد فرزند خويش دارند ، مكلّف به عدم ايراد ضرر به كودك هستند ، ديگران به طريق اولى مكلّف به آن خواهند بود . صاحب تفسير المنار در ذيل اين آيه شريفه مىنويسد :
« مراد اين است كه هيچ كدام از طرفين - كودك و والدين - موجب ضرر به ديگرى نشود ؛ به اين ترتيب كه حقّ هر كدام به شيوهاى شايسته اعطا گردد . ( آيه شريفه ) هرگونه تقصيرى از جانب والدين در تربيت روحى و جسمانى كودك را شامل مىگردد و آن را مورد نهى قرار مىدهد » . « 3 » از ديگر آيات شريفه قرآن كه بر لزوم رعايت مصالح و منافع كودك دلالت دارد ، اين آيه است : وَلَا تَقْرَبُواْ مَالَ الْيتِيمِ إِلَّا بِالَّتِى هِى أَحْسَنُ حَتَّى يبْلُغَ أَشُدَّهُ « 4 » ؛ اين آيه شريفه در دو سوره از قرآن به يك صورت تكرار شده ، و مفاد آن اين است كه به
هامش
( 1 ) . ر . ك : محمّد فاضل لنكرانى ، تفصيل الشريعة فى شرح تحرير الوسيلة ، كتاب الحجر ، ص 301 .
( 2 ) . بقره ، 233 .
( 3 ) . محمّد عبده و محمّد رشيد رضا ، تفسير القرآن العظيم المعروف بتفسير المنار ، ج 2 ، ص 346 .
( 4 ) . اسراء ، 34 ؛ و انعام ، 152 .